The Backrooms Symboliek: Parasitaire gestalten en geestelijk verval
- 31 jul
- 18 minuten om te lezen
Bijgewerkt op: 14 uur geleden
Tijdens covid werden veel openbare ruimtes plotseling leeg: stations, winkelcentra en hele straten. Zonder mensen verliezen deze gebouwen hun betekenis, dan zijn ze als ware 'beroofd' van hun essentie. Het lege winkelcentrum wordt een monument die verwijst naar een andere wereld, een ander tijdperk. De backrooms zijn hierin hetzelfde. Ze zijn een steeds groter groeiend monument. Zoals in een droom, of in een vervaagde herinnering, voelt het unheimlich aan. Net als bij de lege winkelcentra zien we dat in de backrooms, alle objecten losgekoppeld zijn van hun ware functie: denk aan het stopbord wat daar willekeurig staat, of de stoel waar je niet op kan zitten. Het duidt op een bepaalde zinloosheid.
"Het lijkt op een vervaagde herinnering van een dorp" - Rust Cohle (True detective)
De backrooms volgen dan ook geen duidelijke logische structuur of vorm: we zien dat de 'mensen' daar meerdere neuzen hebben, en tafels door de muren klippen. Iets wat je enkel zou verwachten in een AI hallucinatie. Het lijkt op een gebroken imitatie van onze eigen realiteit, een chaotische wereld, zonder regels en wetmatigheden.
We zien dat de backrooms zich als een soort parasiet vastklampen aan de realiteit, zo tappen ze letterlijk de stroom af van Clark's meubel zaak (er verschijnt plots een extra schakelaar in zijn groepenkast).. Maar we zien dit parasitaire principe ook terug in het feit dat het zich lijkt te voedden met de herinneringen en identiteit van de persoon in kwestie. Zo presenteerd de backrooms een counterfeit imitatie van Clark's meubelzaak, en later ook een doppelganger van diens persoon.
Het feit dat de backrooms gedijt op de herinneringen en identiteit van haar slachtoffers, maakt het ook een effectief symbool voor verval en verloedering. Het is een voorbode van de naderende dood. Net zoals een corrupte samenleving ophoudt te bestaan wanneer ze een schaduw wordt van haar vroegere zelf, en niet langer trouw blijft aan hun vroegere idealen, traditie, en historie, symboliseert ook de backrooms een verziekte wereld. De langzame afbraak van identiteit, leidt er uiteindelijk toe dat zij niets meer van betekenis voorsteld. Alleen een vormloze leegte en chaos.
In veel opzichten bedient de backrooms ons met een adequate analogie voor het bijbelverhaal van de zondeval. De zondeval staat immers symbool voor regressie, een terugkeer naar een woeste en ledige wereld. Een wereld, voorafgaand aan de schepping, en hemelse ordening:
"En de aarde was woest en ledig, en duisternis was op den afgrond; en de Geest Gods zweefde op de wateren." - Genesis 1:2
In Genesis lezen we dat de slang die het hof van Eden binnendringt in zekere zin een vertegenwoordiger is van deze archaïsche werkelijkheid, de tegenhanger van het paradijs. Net als de oervloed of de vormeloze leegte is ook de slang zelf moeilijk vast te pinnen op één vaste vorm. Met zijn lange, lenige lichaam kan hij zich in allerlei houdingen en vormen bewegen.
De verleiding van de backrooms = verleiding van de Slang
We zien dat net als de Slang, de Backrooms de harten van mensen probeert te winnen: want al vroeg in de film zien we dat Clark op een kamer met een troon stuit. Het is alsof de Backrooms hem uitnodigt om hier plaats te nemen. Ongeacht of dit bewust was of niet, Clark maakt de backrooms tot zijn 'thuis'. Hij heeft het gevoel dat hij door de Backrooms weer de regie in handen heeft - hier is hij de wereld te rijk.
Later in de film leren we dat Clark de backrooms ziet als de ideale gelegenheid om zijn verlangen om architect te worden eindelijk te verwezenlijken. Op vergelijkbare wijze belooft de slang in Genesis dat de mens als een god zal worden wanneer het van de vrucht van de boom van goed & kwaad eet.
Net als Clark, valt ook Adam ten prooi aan deze belofte tot macht verrijking. God wilde delen in zijn glorie, juist al te graag. Daarom heeft hij ook ons gemaakt in zijn evenbeeld. Maar Adam ging aan zijn roeping voorbij door de macht zelf op te eisen. God belooft ons in Genesis dat wij mogen deelnemen aan zijn scheppingswerk - maar wel op de juiste plaats - dienstbaar aan een hoger ideaal (God's plan) - niet enkel om de eigen wensen te vervullen. Door van de vrucht te eten, zonder Gods toestemming, zet de mens haar eigen verval in gang.
De Verslindende Slang
Belangrijk om te begrijpen is ook dat zowel de Slang als de Backrooms er niet op uit zijn om de macht van mensen te vergroten. Nee, in eerste plaats is hun intentie altijd al geweest om hun 'gastheer' te consumeren. Het eindstadium voor de mens is daarom altijd de dood. Als je het verslag in Genesis aandachtig leest, dan zul je zien dat de slang dit doel ook daadwerkelijk bereikt. Wanneer God de slang straft, zegt Hij dat de slang stof zal eten (door hem zijn poten af te nemen), maar wanneer Hij de mens straft, zegt Hij: dat we tot stof zullen wederkeren.
"Tot de dag van je dood zul je zwetend het land bewerken om te kunnen leven. Dan zal je lichaam vergaan tot het stof van de aarde. Want uit stof ben je gemaakt en tot stof zul je weer worden." - Genesis 3:19 (HTB)
Zo krijgt de slang uiteindelijk precies wat hij wil: eenmaal begraven in het stof vallen wij hem ten prooi. De slang voert de mens zijn eigen wereld binnen. Blootgesteld aan de elementen vergaat geleidelijk het lichaam; het gelaat verdwijnt en onze identitieke kenmerken vervagen. In die zin verwijst de dood, op microniveau, misschien wel naar dezelfde woeste en ledige werkelijkheid die aan de schepping voorafging en waarvan de slang in zekere zin een vertegenwoordiger is. De dood is dan niet slechts het einde van het leven, maar ook een (tijdelijke) terugkeer naar de vormeloosheid waaruit God ooit orde en leven schiep.
De kleur geel
De backrooms worden gekenmerkt door hun karakteristieke, pisgele kleur. Geel wordt in de kunst en literatuur vaak geassocieerd met verval, ziekte en decadentie. Het is niet het warme geel van zonlicht, maar het vale geel van ziekte: de kleur van een geelzuchtige huid, van bederf en ontbinding.
Opmerkelijk genoeg noemt de Bijbel, buiten het scheppingsverhaal, nog een andere giftige vrucht die een gelige kleur heeft en eveneens symbool staat voor verval, namelijk: de kolokwint bij Elisa's profetenschool uit 2 Koningen 4. Vanwege haar aantrekkelijke uiterlijk wordt zij gemakkelijk aangezien voor een eetbare vrucht, terwijl zij in werkelijkheid dodelijk is. Net zoals de backrooms aantrekkelijk oogt voor Clark, maar uiteindelijk ook dodelijk is.
Verlies van collectieve herinnering
In het verhaal van de kolokwint is het nota bene een profeet van God die de vrucht plukt. Iemand waarvan je dus eigenlijk zou verwachten dat hij de nodige kennis zou hebben om de goede- van de kwade vruchten te onderscheiden.
"[38] Elisa ging terug naar Gilgal. Er heerste in die tijd weer hongersnood in het land. Toen hij een keer met de leden van de profetengemeenschap bijeen zat, droeg hij zijn knecht op een grote kookpot op het vuur te zetten en een warm gerecht voor hen te bereiden. [39] Een van de profeten ging buiten eetbare planten zoeken. Hij vond een wilde kruipplant, een kolokwint, en plukte daarvan zo veel vruchten als hij in zijn kleed kon meedragen. Toen hij terugkwam sneed hij de vruchten in stukjes en deed ze door het gerecht in de pot; ze wisten namelijk niet wat het was. [40] Het gerecht werd rondgediend, en zodra ze ervan proefden schreeuwden ze uit: ‘Godsman, de dood zit in de pot!’ Ze konden geen hap door hun keel krijgen."
2 Koningen 4 (NBV)
Een belangrijke context, die bij deze lezing niet mag ontbreken: is dat de profeet wel degelijk had kunnen weten dat deze vruchten giftig waren. Kolokwinten werden immers afgebeeld op de muren van de tempel als siervruchten. Wie regelmatig in de tempel kwam, had dus kunnen weten dat deze vruchten niet bedoeld waren om te eten. Zelfs in de volksmond werd ervoor gewaarschuwd: ze stonden bekend als de 'appels van Sodom' (Sodom symboliseert een onreine, decadente samenleving (Genesis 18-19)). Het feit dat de profeet hieraan voorbij gaat symboliseert dus dat de profeet eerder af ging op zijn zintuigen i.p.v. beroep te doen van de geestelijke kennis die hij vanuit traditie en tempeldienst had ontvangen.
Juist het feit dat de profeet geen beroep doet op die collectieve herinnering (de overgeleverde wijsheid die hun had kunnen leren dat de vrucht dodelijk was) wijst op geestelijk verval. De historische identiteit begint te vervagen en de verbinding met de traditie raakt verloren.
Ook vandaag de dag laten wij ons nog veelal leiden door onze zintuigen. Wij voedden ons al te gemakkelijk met de ogenschijnlijk aantrekkelijke vruchten - carrière, rijkdom, macht, drank of ander genot - die op het eerste gezicht veel beloven, maar uiteindelijk giftig zijn voor ons.
Elisa strooit uiteindelijk meel in de maaltijd, waardoor het gif wordt geneutraliseerd (2 Koningen 4:40). Vanuit christelijk perspectief kan dit worden gelezen als een voorafschaduwing van Christus, die zegt: "Ik ben het brood des levens" (Johannes 6:48). Zoals het meel de dood uit de maaltijd wegneemt, zo is het uiteindelijk Christus alleen die de geestelijke honger van de mens kan stillen en leven kan geven.
The Yellow king
We zien de kleur geel ook terugkomen bij Robert W. Chambers - die 'The King in Yellow' schreef, geïnspireerd door de Decadente Beweging (eind 19e eeuw), wat later in verschillende media wordt overgenomen (met name: Lovecraft en later True Detective). De koning is een soort kosmische entiteit die functioneert als een cognitief virus. De backrooms toont parallelen met dit verhaal.
De Yellow king exploiteerd de onbegrensde nieuwsgierigheid, creativiteit en menselijk intellect om zich aan ons te binden. Eenmaal geïnfecteerd, raken de slachtoffers bezeten door obsessief gedrag (dit zien we ook bij Clark gebeuren) en wordt hun psyche zodoende langzaam maar zeker verteerd, net zoals we Clark zien radicaliseren.
Uiteindelijk verliest het slachtoffer alle zelfbeschikking - en onderwerpt het zich aan de 'Yellow King'. In het werk van Chambers gebeurt dit via een monsterlijke 'poortwachter' die de slachtoffers van de Yellow King diens koninkrijk laat binnentreden. In de backrooms zien we op soortgelijke wijze dat Clark zicht onderwerpt aan een diennaar van de backrooms : eentje die overigens zijn gelaat deelt: de monsterlijke Kapitein Clark.
Radicalisering van Clark
Waarom was het voor Clark zo gemakkelijk om zijn eigen wereld achter zich te laten? Die vraag houdt me al een tijd bezig. Ik denk dat het antwoord ligt in het feit dat Clark al lang vóór zijn ontmoeting met de backrooms geïsoleerd leefde. Hij had nauwelijks betekenisvolle relaties; geen hechte familie of vrienden die hem nog werkelijk konden bereiken. Hij had uiteindelijk alleen nog zichzelf. Juist die eenzaamheid maakte het eenvoudig om zich steeds verder van de werkelijkheid af te zonderen
Zoals uit de gesprekken met zijn psycholoog blijkt, vertoonde Clark bovendien narcistische trekken. Hij projecteerde zijn eigen tekortkomingen voortdurend op anderen, en vooral op zijn vrouw. In zekere zin leefde hij al in een door hemzelf geconstrueerde werkelijkheid, waarin hij nooit werkelijk verantwoordelijkheid hoefde te nemen. Zijn vervreemding begon dus niet bij de backrooms; die was al veel eerder ingezet. De backrooms gaven slechts een fysieke vorm aan een proces dat innerlijk al gaande was.
In de backrooms, kon Clark eindelijk zijn wil opleggen zonder dat iemand er tussen kwam. Mensen, met hun eigen verlangens, emoties en weerstand, stonden hem niet langer in de weg. Misschien schuilt daarin juist de verleiding van de backrooms: die onbegrensde vrijheid om je eigen wil uit te voeren. De figuren die in de backrooms rondlopen hebben geen eigen gedachten, geen gevoelens, geen geschiedenis en tonen geen verzet. Wanneer Clark zijn psycholoog ontvoert voor het diner, bereidt hij een maaltijd uit stukken van deze aanwezige 'figuren' – of beter gezegd: de lege omhulsels van mensen. Ze zijn losgemaakt van hun roeping, geschiedenis, hun relaties en hun oorspronkelijke drijfveren en doelen.
De mens als product
Een vergelijkbaar idee vinden we terug in de serie Severance. Ook daar wordt de mens losgemaakt van zijn persoonlijk leven, herinneringen, hobbys, waardoor hij verandert in een kneedbaar sjabloon, een perfecte werknemer (die zijn prive-leven volledig thuislaat). De kantoorruimtes in Severance doen mij ook denken aan de backrooms: liminale en tijdloze ruimtes. Ze voelen als een tussenwereld, alsof het leven er tijdelijk is opgeschort.
Ook in deze serie zien we de gevolgen die het heeft als mensen worden afgesneden van hun verleden. De culturele, religieuze en politieke context – de draden die onze identiteit bijeenhouden – worden doorgesneden. Wat overblijft is een mens die niet langer wordt gezien als persoon, maar als een 'grondstof'. In de backrooms film wordt dat letterlijk verbeeld: Clark ziet de bewoners van de backrooms niet als mensen, maar als product. Zij zijn voor hem gereduceerd tot verbruiksartikelen, lege hulzen zonder intrinsieke waarde. De ultieme vorm van vervreemding is bereikt wanneer men de ander niet langer als een medemens ziet, maar als een sub-mens, een object dat geconsumeerd kan worden.
Kritiek op het trans-humanisme
Clark kan nu eindelijk zijn eigen wil volledig manifesteren. In zekere zin doet dit denken aan een Nietzscheaanse interpretatie van zelfverwerkelijking: het individu dat zich losmaakt van bestaande grenzen en zijn eigen werkelijkheid schept. Het is de klassieke Luciferiaanse verleiding: de mens die zichzelf wil verheffen tot iets goddelijks, die zijn beperkingen achter zich wil laten en een soort Übermensch probeert te worden. Maar de vraag is: wat verliezen we in het proces waarin we proberen boven onszelf uit te stijgen? Het antwoord is dat we mogelijk juist datgene verliezen wat ons mens maakt.
Vanuit een technologische invalshoek krijgt dit idee een andere vorm. Clark kan eindelijk de architect worden die hij altijd wilde zijn: hij kan bouwen zonder beperkingen, zonder rekening te hoeven houden met anderen. Hij kan zijn ideale wereld creëren. Maar juist daarin schuilt de tragedie. Een wereld die volledig aan één individu onderworpen is, wordt uiteindelijk een wereld zonder echte menselijke relaties.
Dit sluit aan bij bredere hedendaagse discussies rondom het transhumanisme. Sommige invloedrijke figuren uit de technologiesector, onder wie Elon Musk en Peter Thiel, hebben zich uitgesproken over het gebruik van technologie om de biologische beperkingen van de mens te overstijgen. Denk bijvoorbeeld aan bionische prothesen of hersenimplantaten, zoals Neuralink, die menselijke vermogens zouden kunnen uitbreiden. In zekere zin zijn wij al gedeeltelijk verweven met technologie; onze afhankelijkheid van smartphones, algoritmes en digitale systemen heeft onze manier van leven fundamenteel veranderd. De vraag is echter wat er gebeurt wanneer deze technologische vooruitgang niet alleen onze mogelijkheden uitbreidt, maar ons ook verder verwijdert van onze sociale context, historische werkelijkheid, ons lichaam.
Ook daarin klinkt de belofte van de slang door: "jullie zullen als God zijn." Het is de verleiding om onze menselijke beperkingen achter ons te laten en een hogere staat van bestaan te bereiken. Tegelijkertijd zien we al vormen van vervreemding ontstaan. We besteden steeds meer van ons leven in neppe virtuele ruimtes, laten technologie steeds vaker voor ons denken (ChatGPT) en gebruiken systemen zoals kunstmatige intelligentie om te communiceren, te creëren of zelfs om belangrijke keuzes voor ons te maken. De vraag wordt dan: Als we steeds meer aspecten van ons mens-zijn uitbesteden, wat blijft er dan uiteindelijk over? Een imitatie?
Antidote tegen geestelijke verval
De antidote tegen geestelijk verval is het vasthouden aan onze identiteit, cultuur, tradities. We dienen de herinnering aan onze menselijkheid te bewaren. Een interessant Bijbels voorbeeld hiervan vinden we in het verhaal van de Ark van Noach. Wanneer de mensheid ontspoort en geweld en corruptie de wereld vullen, blijft Noach leven volgens Gods ingestelde orde. De ark wordt zo een kleine representatie van de oorspronkelijke scheppingsorde: een beschermde 'bubbel' waarin leven, gemeenschap en harmonie worden bewaard te midden van een chaotische wereld.
De ark kan worden gezien als een soort microkosmos: een plek waar de herinnering aan een betere vorm van mens-zijn behouden blijft terwijl de wereld daarbuiten verloedert ( en later met de zondvloed bedekt wordt). Dit patroon zien we vaker terug in de geschiedenis. Wanneer grote beschavingen veranderen of instorten, ontstaan er soms kleine gemeenschappen die de herinnering aan een cultuur bewaren. Zo wisten de Grieken bijvoorbeeld hun identiteit gedeeltelijk te behouden tijdens de opkomst van het Romeinse Rijk. Hun goden, mythen en verhalen – deels te danken aan schrijvers als Homerus - bleven bestaan en werden uiteindelijk opgenomen in de Romeinse cultuur.
Verhalen zijn daarmee meer dan slechts herinneringen aan het verleden. Ze functioneren als dragers van identiteit. Ze bewaren wat een mens of gemeenschap is, zodat deze niet volledig wordt opgeslokt door de chaos eromheen. Net zoals de ark de herinnering aan Gods scheppingsorde bewaart, bewaren onze verhalen de herinnering aan wat het betekent om mens te zijn.
De Ark bewaard de waarheid en identiteit
Door de geschiedenis heen zijn er meerdere momenten geweest waarop een beschaving ten einde komt. Wanneer een samenleving haar collectieve geheugen en identiteit verliest, raakt zij haar fundament kwijt. Ook vandaag zien we hoe bepaalde collectieve herinneringen langzaam vervagen. De herinnering aan de Tweede Wereldoorlog, bijvoorbeeld, wordt steeds zwakker naarmate de generaties die deze gebeurtenissen zelf hebben meegemaakt verdwijnen. Dit laat zien hoe kwetsbaar collectief geheugen is. Toch is juist dat geheugen een van de belangrijkste bronnen waaruit wij onze identiteit en wijsheid ontlenen. Zonder herinnering riskeren we dat we wederom dezelfde fouten maken (en wederom van de giftige kolokwint vrucht eten ).
Juist om te voorkomen dat we dezelfde misstap begaan, hebben we een "ark" nodig: een plaats waar waarheid wordt bewaard en doorgegeven, voor de huidige generatie en de vele generaties die nog komen zullen. Wanneer er een vloed komt van misinformatie, vervorming, AI-slop en leugens, is het noodzaak dat we een afgebakende ruimte hebben waar de herinnering/ de waarheid en identiteit bewaard blijft.
Het volk Israel bewaarde zijn meest kostbare bezit - Gods Woord - in de Ark van het verbond. In dit geval betrof het de Tien Geboden, die richting geven aan hoe zij in de schepping diende te leven. De tien geboden waren door God ingegeven: het is Zijn woord, de Logos, die wordt geborgen in de ark. In het Nieuwe Testament wordt Maria symbolisch met dit beeld verbonden: zoals de Ark van het Verbond de aanwezigheid van Gods Woord droeg, zo draagt Maria Gods Woord zelf in haar lichaam. Zij draagt immers Christus, die wordt omschreven als het levende woord (Want Gods' woord werd vlees, zo lezen we in Johannes 1:1).
Misschien is het daarom geen toeval dat de psycholoog in Backrooms Dr. Mary Kline heet. Net als Maria draagt zij symbolisch iets van die heilzame waarheid met zich mee. Wanneer zij de backrooms binnentreedt, verliest zij nooit haar verbinding met de werkelijkheid (die herinnering houdt zij in leven). Zij bezwijkt niet voor de verleiding van de vaal-gele backrooms en blijft vasthouden aan de waarheid in haar hart. Misschien is dat precies waarom de poortwachter Kapitein-Clark haar als een bedreiging ervaart. In tegenstelling tot Clark, die uiteindelijk een soort verbond aangaat met zijn groteske dubbelganger, wordt Mary onmiddellijk gezien als vijandig.
Daarin lijkt haar rol ook op die van Ariadne in het verhaal van het labyrint. Evenals Ariadne, biedt Mary aan Clark de gouden garen, een 'lifeline', die hem uit het doolhof kan leiden. Die draad is de waarheid: zij confronteert hem met het feit dat hij niet slechts slachtoffer is van de maatschappij, of van zijn vrouw, maar dat hij ook wel degelijk de architect is van zijn eigen ondergang. Clark is echter niet bereid om verantwoordelijkheid te nemen. Hij is niet bereidt te veranderen. Hij houdt vast aan het idee dat zijn vervreemding nou eenmaal onderdeel is van wie hij is: "ik ben nu eenmaal zo gebouwd." (im just wired that way)
De hellevaart: Afdaling naar de onderwereld
Op een dieper theologisch niveau weerspiegelt dit het verhaal van Christus, die zelf afdaalde naar de onderwereld om de mens te bevrijden van de dood en verdere corruptie. Door zijn nederdaling naar het dodenrijk, Hades – de hellevaart – betreedt Christus de plaats waar de mens geketend is aan dodenboeien. Volgens de oude christelijke traditie breekt Hij de poorten van het dodenrijk open en eist Hij de zielen van zijn volk terug: Adam, Eva en de mensheid die door de zonde waren 'gescheiden' van God.
Dit motief vinden we ook terug in de woorden van Jona:
"Ik daalde af tot de grondvesten van de bergen; de aarde sloot haar grendels voor altijd achter mij. Maar U, HEER mijn God, hebt mijn leven uit de groeve omhooggetrokken." (Jona 2:7)
Christus herstelt wat bij Adam verloren ging. Hij herstelt de verbroken relatie tussen hemel en aarde en brengt de mens terug naar zijn ware roeping. Waar de slang de mens verleidde om los van God zelf goddelijk te worden, brengt Christus de mens juist weer terug naar God. Hij baant de weg voor ons tot het hemels koninkrijk.
De Doppelganger
Als Dr. Mary Klein het engeltje op Clarks schouder vertegenwoordigt, dan wordt de tegenovergestelde kracht belichaamd door Captain Clark, het "duiveltje" dat hem verleidt. Captain Clark is geen gewone antagonist, maar een doppelganger die door de backrooms wordt opgedient. Hij is gebaseerd op een figuur die Clark zelf ooit heeft gecreëerd voor een reclame, maar de backrooms verdraaien deze herinnering tot een groteske imitatie. Een soort counterfeit mens (symbolisch vergelijkbaar met de nefilim uit Genesis 6), een gecorrumpeerde beeld van de mens zoals die door God bedoeld was.
Het produceren van verwrongen representaties van personen lijkt een fundamentele kwaliteit van de backrooms. Het is in dit geval een weerspiegeling van de schaduwkant van Clark. In Jungiaanse zin is de schaduw het onbekende of onderdrukte deel van de persoonlijkheid: eigenschappen, verlangens en impulsen die iemand normaliter liever niet toont, of niet onder ogen wil zien. De backrooms geven deze verborgen aspecten letterlijk een gezicht.
Daarin vertonen de backrooms overeenkomsten met de mistwereld uit de game-serie Silent Hill. Ook daar worden de monsters niet willekeurig gevormd, maar lijken zij voort te komen uit de innerlijke angsten, schuldgevoelens en onderdrukte verlangens van de personages die in deze mist verkeren. De buitenwereld wordt een projectie van de innerlijke wereld: het landschap zelf wordt een spiegel van de ziel.
Een vergelijkbaar motief zien we in Twin Peaks, wanneer detective Cooper tijdens zijn reis door de Waiting Room (eveneens een liminale ruimte zoals de backrooms) geconfronteerd wordt met een kwaadaardige dubbelganger van zichzelf. Deze schaduwversie is niet slechts een kopie, maar een verdraaiing: een sinistere tweeling die zijn plaats probeert in te nemen. De doppelganger wordt daarmee het symbool van een identiteit die losraakt van haar oorsprong en uiteindelijk de oorspronkelijke persoon dreigt te vervangen.
De amorphus globosus
Het principe van de parasitaire dubbelganger zien we niet alleen terug in fictie, maar ook in de natuur. Bij runderen komt soms een opmerkelijk verschijnsel voor: naast een normaal kalf kan er een amorphus globosus ontstaan. Dit is een misvormde, parasitaire massa van weefsel die tijdens de zwangerschap ontstaat en middelen onttrekt aan de ontwikkeling van het echte kalf. Het lijkt bijna op een sinistere tweeling die naast het ware leven ontstaat, maar uiteindelijk slechts een lege imitatie is: een lichaam zonder de organen die nodig zijn voor zelfstandig leven. Op een vergelijkbare manier lijken de wezens in de backrooms op deze amorphus globosus. . Ze zijn als een spiegelbeeld dat de vorm van het origineel heeft overgenomen, maar de essentie (of bezieling) mist. Het is net als het fenomeen van de verlaten winkelcentra in Covid (de deadmalls), consumenten zijn een belangrijk onderdeel van haar essentie.
Carl Jung betrekt het 'schaduw'-principe vooral op het psychologische niveau: een onverwerkt trauma uit de kindertijd kan bijvoorbeeld later bindingsangst, verlatingsangst of andere toxische en dwangmatige patronen teweegbrengen. Opgekropte woede of onverwerkte pijn kan geheel plotseling in ons de overhand krijgen, als we deze gebreken in onszelf niet willen erkennen.
De Doop
In het christendom geloven wij dat God ons wil bevrijden van de last van trauma's, persoonlijk falen, zonde. In de doop wordt dit proces symbolisch zichtbaar: de mens daalt met Christus af in de dood, waarbij de oude zelf - de mens die gevangen zit in zonde, schuld en vervreemding - wordt begraven. Vervolgens staat hij op in een nieuw leven. De doop verwijst daarmee naar een breuk met datgene wat ons gevangenhoudt: de schaduwkanten van onze persoonlijkheid die ons anders blijven achtervolgen.
In de backrooms zien we dat Dr. Mary Klein in zekere zin dit christelijke pad bewandelt. Zij herkent dat de backrooms een valse werkelijkheid zijn: een lege vrucht die misschien aantrekkelijk lijkt, maar uiteindelijk enkel de dood voortbrengt. Waar Clark de belofte van de backrooms omarmt, begrijpt Mary dat zij eruit moet ontsnappen. We zien dat de steen van Mary (wat waarschijnlijk symbool staat voor de psychische last die ze meedraagt uit haar jeugd) uiteindelijk verbrijzeld in gevecht met het schaduw gestalte Captain Clark. Dit illustreert denk ik dat ze niet langer gevangen zit in haar oude identiteit, maar bereidt is om te groeien.
Clark daarentegen ondergaat deze transformatie niet. Hij weigert verantwoordelijkheid te nemen voor zijn keuzes en verschuilt zich achter zijn eigen verklaring: "ik zit nu eenmaal zo in elkaar." (I'm just wired that way') Hij weigert de negatieve kanten van zijn persoonlijkheid onder ogen te zien en wordt daarom slachtoffer van zijn schaduw. Aan het eind van de film wordt hij ook letterlijk opgegeten door zijn tegenhanger.
Het verschil tussen hen is uiteindelijk dus niet dat één van hen geen gebrokenheid kent en de ander wel. Het verschil is dat Mary bereid is haar gebrokenheid onder ogen te zien en zich ervan wil laten bevrijden, terwijl Clark ervoor kiest erin te blijven wonen.
Dit doet mij denken aan deze tekst uit Johannes:
"Dit is het oordeel: dat het licht in de wereld gekomen is en de mensen de duisternis liever hebben gehad dan het licht, omdat hun werken boos waren. Maar wie de waarheid doet, gaat tot het licht, opdat van zijn werken blijkt dat zij in God verricht zijn."(Johannes 3:19-21
Conclusie
De film van de backrooms dient als een krachtige metafoor voor de verleiding van de verboden vrucht die we ook in Genesis aantreffen. Het illustreert geestelijk alsook lichamelijk verval, want je vergiftigd jezelf ermee. Christus is de ultieme antidote voor deze giftige vrucht: Hij is het levende Woord dat werkelijk leven schenkt. Zoals Elisa meel in de giftige maaltijd wierp om het kwaad te neutraliseren, zo overwint Christus de vergiftiging van de wereld, door zichzelf te geven als bron van nieuw leven.
Christus herstelt wat door de slang werd vergiftigd en brengt de mens terug naar zijn ware roeping. De mens begrijpt zichzelf immers pas in zijn volledigheid wanneer hij zichzelf ziet in relatie tot zijn Schepper, door Christus heen, en zich verbind met zijn naasten. Daarom moeten wij de geloofstraditie in ere houden, en alle daaraan verbonden collectieve herinnering dragen in ons hart.
'Mogen liefdevolle vriendschap en trouw je niet verlaten. Bind ze om je hals, schrijf ze op de tafel van je hart, ' (Spreuken 3:3)
Zoals de Ark van het Verbond de geboden van God (de stenen tafelen) met zich meedroeg, zo behoren wij het Woord te dragen in ons hart. Niet alleen om zelf bestand te zijn tegen de stormen die ons te wachten staan, maar ook om anderen te verlichten met deze waarheid: Dat er niets in de wereld is dat ons hart kan bevredigen. De talloze giftige en aanlokkelijke vruchten (het geestelijke fastfood) waar we als mensen verslaafd aan zijn geraakt, brengen ons geen voldoening. Enkel Christus - het Brood dat leven geeft - bevrijdt ons uit onze gebrokenheid. Door deel te nemen aan het avondmaal, worden wij herinnerd aan het offer wat Hij heeft gebracht om ons de vrijheid te geven. Hij is het woord des levens.
Opmerkingen