De collectieve geest in kaart gebracht

Volgens de psycholoog Sigmund Freud kunnen wij als mens niet leven zonder onze fantasieën. Of wij het nu willen of niet, wij hebben een verhaal nodig van waaruit wij onze identiteit kunnen ontlenen. Een raamwerk of een script, waarmee wij de realiteit kunnen interpreteren.

In vroegere tijden had je de rondtrekkende marskramer, die werd uitgezonden door een geheim genootschap, om de volksziel te beteugelen met zijn verhalen. Vandaag de dag zijn het de politieke ideologen die van achter de schermen het script van het volk bepalen. Er wordt gevochten om de collectieve aandacht van de mensheid. Er zijn voortdurend grote machten in strijd om de evolutie van de mens in een bepaalde richting te sturen - en het moderne brein te kneden. De geschiedenis is niets anders dan de oorlog van ideeën, van competitieve verhalen.

De mens is eerder het slachtoffer dan de schepper van zijn verhalen. De werking van georganiseerde religie is het aangrijpen van de volatiteit van het menselijke subject en deze aan banden leggen, zodat de fantasie in veilige banen kan worden geleid. Wij zijn immers hopeloos verloren wanneer wij zijn overgelaten aan de krachten die loeren vanuit het onbewuste. De machten en driften die onze psyche bestormen zijn immers universeel en overstijgen het individu. Deze denkpatronen zijn beter te verstaan als geesten, want het betreft immers een autonoom verschijnsel dat onafhankelijk van onszelf kan voortbestaan.

Wanneer wij bijvoorbeeld verkeren in een staat van razernij, is het alsof wij bevangen zijn door één en dezelfde geest. De psycholoog Jordan Peterson geeft de volgende beschrijving: "Er is sprake van een geest van boosheid die het individu overstijgt. Want de boosheid die in mij zit, lijkt erg op de boosheid die in jou zit. Als jij sterft, overleeft de boosheid."

De strijd om het verstand

In de praktijk zie je dat kerken, of psychologen een bemiddelende en beschermende rol innemen tussen deze invloeden en de mens in. Want het gevaar is dat deze complexen kunnen leiden tot deel-persoonlijkheiden. Of zelfs tot het punt dat je volledig bezeten raakt door een complex, dat je al je relaties en geluk laat bederven. Dat is bijvoorbeeld iets wat je terugziet bij verslaafden.

De menselijke psyche wordt geteisterd door gedragspatronen en deelpersoonlijkheden die uit het onbewuste opborrelen

Deze gedragspatronen borrelen op uit het onbewuste, en slaan een schaduw op de psyche. De persoonlijke psyche is wat dat betreft vergelijkbaar met de loot van een plant, die boven de aarde uitsteekt, terwijl het hoofdbestanddeel van de plant uit een onderaards vlechtwerk van wortels bestaat. Volgens de psycholoog Carl Jung is de mens erop gebaat zijn schaduwkant op te zoeken en te confronteren: "Er wordt gezegd dat geen enkele boom naar de hemel kan groeien als zijn wortels niet tot in de hel reiken."

De psycholoog helpt ons op de weg door de bouwblokken van het onbewuste helder in kaart te brengen.

Archetype

In de psyche treffen wij verschillende patronen aan, die kunnen worden opgevat als gestructureerde blauwdrukken waaraan wij ons gedrag ontlenen.

Te beginnen met de archetypen:

Archetypen zijn universele patronen. Ter voorbeeld, alle moeders zijn een afspiegeling van de ultieme moeder, het beeld wat ligt vastgelegd in het collectieve onbewuste. Dit beeld wordt overgedragen van generatie op generatie, en wordt geformuleerd door de omgeving.

Voor de menselijke geest presenteren deze archetypes zich als beelden en ideeën die gekleurd zijn door onze culturele opvoeding. Iemand uit Japan droomt misschien van een samoerai, iemand uit Europa eerder van een ridder. Beide zijn echter voorstellingen van hetzelfde archetype.

'Archetypen zijn niet direct tastbaar, misschien zijn de krachten voor ons te rauw. En de schok zou te groot zijn om ze te dragen.' - Marie Louise von Franz

Wanneer de realiteit buigt

De werkelijkheid staat niet vast. Integendeel, ze valt te buigen zoals metaal wanneer je er energie en warmte op toepast. Evenzo, zien wij dat de realiteit zich vervormt wanneer de archetypische energie zich manifesteert.

Als we dicht bij de manifestaties van archetypes komen, kunnen we hun energie aanvoelen. In geval van perfecte manifestaties, voelt het alsof er een goddelijke kracht vanuit gaat, die ver boven ons begrip uitsteekt. Kracht die bergen kan verzetten en de realiteit op zijn kop zet zoals de verhalen van de heiligen en dissidenten die een martelaarsdood stierven. Maar denk hierbij ook aan de veroveraars, vrijheidsstrijder of de tirannen: zoals Alexander de Grote, Jeanne d'arc of Napoleon Bonaparte. Stuk voor stuk figuren die de tijdsgeest perfect belichaamde.

Paulus waarschuwt voor goden die om onze aandacht vechten, en ons als instrument voor hun plannen willen gebruiken :

Efeze 6: 12 “Want wij hebben de strijd niet tegen vlees en bloed, maar tegen de overheden, tegen de machten, tegen de wereldbeheersers van de duisternis van deze aeon, tegen de geestelijke machten van het kwaad in de hemelse gewesten.”

Bottom-up of top-down benadering?

Wellicht ben je net als mij belast met een modern en rationeel brein, en betwijfel je het bestaan van deze goden. De moderne mens gaat gebukt onder het materialistische paradigma waarin alle complexe fenomenen worden geïdentificeerd als pure emergente verschijningen. Hoewel ik in mijn blogs doorgaans veel ruimte over laat aan een ieder om de motieven dan wel in de ene kant, of ander kant te interpreteren. Wil ik met het volgend voorbeeld aantonen dat een fenomeen in werkelijkheid twee kanten uitgaat:

Zowel de bottom-up (emergent / materie) als top-down benadering (opgelegd van boven/ hemel) zijn juist. Het beeld van bliksem helpt ons te realiseren dat de realiteit twee kanten opwerkt. Om bliksem te vormen en de aarde te raken, moet er immers lading worden opgebouwd in zowel de wolken als ook een negatieve lading in een object op de grond. Uiteindelijk is ieder fenomeen het resultaat van wisselwerking tussen hemel en aarde.

Dit is ook hoe de spirituele werkelijkheid zich ontvouwt, het gaat twee kanten op. In andere woorden, de werkelijkheid berust op het paradoxale idee dat : dode materie een geest nodig heeft om te bewegen, maar anderzijds ook dat een geest een lichaam nodig heeft om zichzelf te realiseren. Neem bijvoorbeeld het beeld van de koning: deze ontleent zijn identiteit zowel aan het hemelse ideaal van boven, als het vertrouwen die hij vanuit zijn burgers ontvangt. Of uit het verhaal van Mozes: God bereidt de Israelieten voor vanaf de grond terwijl de openbaring uit de hemel neerdaalt

Bliksem als wapen voor de goden

Gegeven de symbolische betekenis van bliksem, is het niet geheel verrassend, dat bliksem geassocieerd wordt met de godenwezens: denk aan Zeus of Thor, Perkunas die allen bliksem dragen als wapen. Naast de uitwisseling tussen hemel en aarde , deelt bliksem ook de eigenschap dat het eenvoudig door objecten heen kan bewegen: het dringt als het ware je realiteit binnen, of je nu wilt of niet. Het is als een droom of een idee, die zich aan je opdringt - je hebt er geen controle over.

Evenzo, zien wij dat de spirituele werkelijkheid van tijd tot tijd onze werkelijkheid binnenstroomt. Wanneer wij niet beseffen wat er gaande is, kan het ons ideeën of emoties opleggen. Zodat wij - vaak geheel onbedoeld - de geestelijke machten vertegenwoordigen op aarde.

In de cult serie Twin Peaks, zien wij de symboliek van elektriciteit terugkeren bij de spirituele entiteiten. In deze serie krijgt de FBI-agent Dale Cooper een kijkje achter het rode doek. Dale identificeert de goden die het dorp teisteren. Hoewel de strijd achter de schermen voor de inwoners onzichtbaar is leven zij wel met de gevolgen. Zij worden slachtoffer van het onheil wat zich voltrekt.

Conclusie

De geschiedenis is niet verlegen van geestelijken invloeden. Hoe vaak wordt een ideaal of prototype gevormd in de verbeelding, in de hemelse sferen, die zich vervolgens op aarde manifesteert in geheel of ten dele. Elke creatie begint met een droom.

Er zijn verschillende patronen en geesten die zich herhaaldelijk manifesteren door de tijd heen. Wij worden als mens maar al te gauw worden meegesleept door aanstekelijke ideen en nieuwe programma's om te draaien voor onze psyche. De psycholoog Carl Jung bedient ons met taal om deze bouwblokken van het onbewuste te duiden.

In deze blogreeks zal ik een poging wagen de collectieve geest in kaart te brengen: door de verschillende archetypen, die zich schuil houden in de diepten van onze psyche, verder uit te lichten. Als mede hun relatie tot de ultieme bron van alle creatie (niet te verwarren in ons zelf).

Uiteindelijk begeeft zich in ons binnenste ook het godsbeeld, wat na de zondeval beschadigd en verminkt ('misvormd') is geraakt. Sint Augustinus (354-430) maakt daarom expliciet het onderscheid tussen het Godsbeeld (imago dei) dat Christus is en het godsbeeld dat in de mens is ingeplant als middel- of mogelijkheid om als God te worden. Enkel door Gods genade kan het beschadigde godsbeeld in ons weer hersteld worden.