De Groene Ridder en de doornen kroon

Ieder jaar nodigt Koning Arthur zijn ridders uit om de kerstfestiviteiten bij te wonen. Eenmaal in de aanwezigheid van zijn gasten vraagt Arthur of er iemand is die een spannend verhaal wil delen. Na dit verzoek verschijnt er een mysterieus gedaante in de troonzaal. Het figuur waant zich in een groen gewaad en rijd op een groene ros richting de tafel met gegadigden. Hij draagt geen pantser, maar heeft een dreigende hakbijl in zijn handen geborgen. De zaal wordt muisstil, en kijkt in huivering toe.

De groene ridder kondigt een vriendschappelijk kerst spel aan: hij zoekt een dappere held die hem durft te treffen met een bijl, onder de voorwaarde dat deze persoon zelf een klap met de bijl krijgt in exact één jaar en één dag tijd. Het blijft lange tijd stil aan het hof. Niemand van de ridders durft de uitdaging aan, behalve sir Gawain, Arthur's neefje. Gawain gaat ervan uit dat hij niks te vrezen heeft zolang hij de groene ridder met de bijl weet te doden.

De groene ridder overhandigt Gawain zijn hakbijl ("The Green Knight" 2021, David Lowery)

De groene ridder overhandigt de hakbijl aan Gawain, en knielt voor hem neer. Gawain slaat met een snelle beweging toe op diens onbeschermde hals. De groene ridder is geveld, zijn kop rolt over de plaveien. Gawain is opgelucht. De heersende spanning in de zaal verdwijnt met onmiddellijke ingang. Echter, tegen alle verwachtingen in raapt de groene ridder zijn eigen hoofd weer op. Hij herpakt zichzelf, staat op, en herinnert Gawain aan zijn belofte. Over precies één jaar en één dag zullen de twee elkaar weer treffen, ditmaal bij de groene kapel, om het spel te voltooien.

Moeder Natuur

De groene ridder symboliseert een bijzonder archetype die ook te verstaan is onder de vrouwelijke variant: moeder natuur. In deze personificatie treffen wij de gecompliceerde interactie tussen natuur en de mens: want zij kent twee gezichten: Enerzijds, is zij verwelkomend: wij kunnen schuilen onder het bladergewas, genieten van de mooie vogelenzang, proeven van haar vruchten en van nieuw leven. Maar anderzijds bergt zij roofdieren, onkruid, doornen,  en brengt ze de beestachtige kwaliteiten in ons naar boven. Wanneer wij aan haar zijn overgeleverd komt de schaduw in ons naar boven - wij lezen het in Lord of the Flies [1]. Of in de Odyssues van Homer waarin de heks Circe mannen in beesten veranderd doormiddel van haar toverdrank [2].

Lord of the flies cover (William Goulding)

Wij zien het ook terug bij dieren, wanneer men tamme varkens loslaat in de natuur, zullen ze in mum van tijd veranderen in wilde beesten. Ze zullen slagtanden en haar uitgroeien en zich agressiever gedragen dan op de boerderij.

Dat Gawain over een jaar een slag van de Groene Ridder kan terug verwachten, illustreert het principe dat de natuur erop gezet is om de wereld te heroveren op de mens. Het archetype heeft wat dat betreft overeenkomsten met het verslindende moeder (Engels: devouring mother) complex: de godin Kali uit de hindoeïstische traditie of Gaia die de triomf van natuur over de mens brengt.

Het is enkel door de aanwezigheid van de tegengestelde krachten, dat er sprake is van een evenwicht, wanneer deze uit balans raakt zien wij verval. Wij zien dit principe bijvoorbeeld terug in apocalyptische fictie (zoals de "Last of Us" [3]) waarin de natuur weer de overhand krijgt - steden overwoekerd zijn door planten en de mens tot slaaf gemaakt wordt door een klein organisme (zoals een schimmel of parasiet) . Dit scenario staat in schril contrast tot de wereld van nu , waarin wij als mensen de natuur uitputten.

Het hof van Eden

De mens heeft de nodige kennis, om aan de natuur te ontstijgen, opgedaan in het hof van Eden. Door van de verboden vrucht te eten kreeg men grip op de orde van de natuur (zie blog over het Magier archetype). De mens heeft dit echter gedaan onder invloed van de grote bedrieger - Satan - de kosmische kracht die zich met valse list opwerpt als Gods gelijke [4]. Nadien is de mens uit de tuin verdreven, en draagt hij de smet van de gebeurtenis in Eden met zich mee de toekomst in.

Het groene man motief verwerkt in een kloosterkerk in Vendôme, France)

In verschillende kerken en publieke gebouwen in Engeland treft men het motief van de groene man verwerkt in de muren. Met zijn gezicht verhuld in bladeren, herinnert hij ons aan het verleden dat wij met ons meedragen: een artefact voor de oerchaos en het heidense verleden dat ons teistert.

Door naar de bijl te grijpen, openbaarde Gawain zijn persoonlijke gebreken - de natuur die elke mens verborgen probeert te houden. De ridder laat hiermee zijn potentie tot wreedheid zien. Hij houdt zich de illusie voor dit te doen omwille van een hoger doel (het beschermen van de koning), terwijl het in werkelijkheid is om de ego te dienen (succes vergaren en daarmee zichzelf te kronen). Evenzo, bedriegt de moderne mens zich met de gedachte dat hij het primitieve denken is ontstegen - terwijl hij in realiteit nog geboeid is door zijn beestachtige natuur.

Wreedheid van de Mens

Om in de woorden van Nietzsche te spreken: "Haast alles wat wij hoge cultuur noemen, berust op de vergeestelijking en verdieping van de wreedheid. Het wilde dier is alles behalve dood, het leeft en gedijt, het heeft zich alleen vergoddelijkt." [5]. 'Elk wereldbeeld ontleend zijn heerlijkheid aan de wreedheid. De Romeinen hadden de arena, de Christenen openbaarde de wreedheid bij het kruis, en de Spanjaarden hadden de stiergevechten en de brandstapel.'

Tegenover die wreedheid staat een prijs. Zij die de klappen uitdelen, kunnen ze terugverwachten. En zo gebiedt het dat Gawain - de ridder waarmee wij onszelf kunnen identificeren - na de slag moet terugkeren naar het rijk van de groene heer. De mythe speelt zich volgens traditie af rond oud- en nieuw, en dit is met voorbedachte rade. Want de groene ridder staat symbool voor dood en wedergeboorte. Natuur brengt namelijk leven, maar ook dood voort.

Net zoals de ridder hebben wij de natuur gekoloniseerd, en getracht haar te onderwerpen aan onze wil en begeerte. Nu gebiedt het de natuur ook om af te rekenen met ons: het verlangt van ons dat wij de zondes terug betalen.

De welvaart in onze maatschappij berust op de wreedheid. Wij verwachten dat de uitgebuite natuur zich over ons zal wraken. En daar zijn aanwijzingen voor als je het laatste nieuws over het klimaat leest.

Doornenkroon

De zonde die een deel uitmaakt van ons verleden, moet eens worden terugbetaald. De groene ridder wacht aan het einde van je levensweg om de balans op te maken: 'Hoe groot is jouw carbon footprint?'

Als het volledig op ons neerkwam om de lasten van de wereld af te lossen, dan zouden wij hopeloos verloren zijn. De heilzame weg is immers recht en smal.

Christus wordt gekroond met doornen, de prijs op de zonden (Odilon Redon, 1895)

Christenen vinden hun heil bij Christus - die zelf onschuldig was - en daardoor de smet van Eden op zich kan nemen. De natuurlijke wreedheid, zoals men die aantreft in de natuur, heeft zich op Jezus doen ontgelden. Christus heeft met zijn kruisoffer alle obstakels van zonde weggenomen. Dit wordt gesymboliseerd door de kroon met doornen die Jezus tot zich nam: doornen waren een prijs op de zonde uit Eden (Genesis 3:18), en representeren de barrière. Doorns beschermen immers de vruchten van een plant.

Dit beeld van doornen als barrière wordt ook gebruikt in Exodus 3 waarin Mozes, dan nog in ballingschap , eerst de brandende doornstruik ziet (dus een lager symbool), voordat hij God's werkende hand erin herkent. In dit geval symboliseert de doornstruik een geestelijke barrière, want Mozes begrip is gesluierd voordat hij God ontdekt. Met Christus' offer kwam er een ommekeer: nadien hoeven wij niet langer met barrières te leven, maar hebben wij direct toegang tot God.

Slot

Het feit dat wij door genade gespaard zijn betekent echter niet dat wij de aarde verder naar de verdoemenis moeten helpen. Wanneer men de lijn van Jezus doortrekt komt men immers tot de logische conclusie dat genade zich uitstrekt tot alle facetten in het leven. Wij hebben alles hier op aarde slechts per gratie gekregen. Het siert de mens daarom om zich fatsoenlijk te gedragen, omdat men alle bezitting in deze wereld enkel in bruikleen heeft. Na dit leven, moeten wij onze bezittingen weer - in goede conditie - teruggeven aan de rechtmatige eigenaar.

Bronnen

1. William Gouldling, Lord of the Flies (Sept 17, 1954)

2. Homerus, Odysseus (~800 v.Chr.)

3. Neill Druckmann, Last of Us, HBO (2023)

4. Kenneth Michael Florence, The Green Knight and the Paradigm of De-souled Symbolism, Symbolic World https://thesymbolicworld.com/content/the-green-knight-and-the-paradigm-of-de-souled-symbolism (Sept 14, 2021)

5. Friedrich Nietzsche, Voorbij goed en kwaad (1886)