Het Onruststoker Archetype

Wanneer je als mens op deze wereld geboren wordt, heb je de potentie om je in verschillende facetten van het leven door te ontwikkelen. Echter je hebt

nog niet de geestelijke en empathische volwassenheid bereikt om te voldoen aan de sociale omgangsvormen die gewenst zijn. Je bent als kind voornamelijk geobsedeerd met jezelf, en wil niets liever dan je eigen verlangens te realiseren, hoe wreed, cynisch of onbeschoft ze ook mogen zijn. Als kind verkies je vaak een onmiddellijke bevrediging van je behoeftes boven de lange termijn effecten. Dit beeld van de infantiele staat van de geest, herkennen wij bij Ipad babies, maar ook bij de clips/shorts cultuur op sociale media platforms, die ontwikkeld zijn om de aandacht van de mens te kapen.

Het onderontwikkelde brein is aangetrokken tot deze onmiddellijke bevrediging. En hierin betoont zich verborgen code die in de krochten van de geest verwikkeld is. Met name in de eerste fase van ons leven, treffen wij het archetype van de onruststoker. Het uitstellen van bevrediging is pijnlijk voor de onruststoker. De onruststoker laat zich leidden door zijn driften, waardoor hij botst met zijn omgeving. Hij wenst niets liever dan te lachen, spelletjes te spelen en lol te trappen. De onruststoker bedient ons in dit gegeven ook met een belangrijke boodschap: om onszelf niet al te serieus te nemen. Bovendien stimuleert hij ons om de verborgen aspecten van onszelf te ontdekken, en om tijd vrij te maken voor ontspanning en plezier.

Figuur op de drempel

De onruststoker houdt ervan om controverses en discussies aan te wakkeren. Hij is niet populair want hij is genadeloos in zijn oordeel. Daarom is hij continue in beweging. Er is voor hem geen plek waar hij zich thuis voelt. Hij is een figuur die zich altijd begeeft op de grenzen van wat geoorloofd is. Dit beeld zien wij terug bij Hermes, die door de oude Grieken gezien werd als de god van de kruiswegen.

De normen en waarden van de maatschappij worden door de onruststoker op de proef gesteld. Zijn diepste verlangen is bij ons een reactie te ontlokken, zodat wij voor een moment onze maskers laten vallen. Om in de maatschappij te functioneren heeft ieder mens een persona, een beeld van zichzelf wat hij graag aan anderen wil laten zien. Maar de Onruststoker hoopt deze illusies te doorbreken: hij wil graag de doofpot opentrekken. Zoals het sprookje de kleren van de keizer. Waarin frauduleuze kleermakers doen alsof zij prachtige kleren hebben gemaakt die alleen slimme mensen kunnen zien. Als gevolg doet iedereen mee aan deze grote leugen, omdat niemand gezien wilde worden als dom. Maar het uiteindelijk een kind is die het absurde fenomeen van een naakte koning benoemt, en met die woorden de orde in het koninkrijk herstelt.

De onruststoker zoekt de morele grenzen op, en houdt de samenleving een spiegel voor

Komedie en waarheid kunnen niet bestaan zonder het risico tot aanstoot. Komedianten brengen de boodschap van de onruststoker: zij houden de samenleving een spiegel voor. Zij lokken een reactie uit, maar consolideren dikwijls ook de maatschappelijke normen en waarden - ironisch genoeg juist door ze aan te kaarten. De komedianten vervullen een belangrijke rol in de maatschappij, vaak ten koste van hun eigen mentale gezondheid of veiligheid. Ze zijn de kanarie in de koolmijnen (gevolgd door artiesten), want ze worden niet gewaardeerd door de dictators en despoten.

De onruststoker is iemand die buiten de gebaande paden denkt. Hij speelt niet volgens de regels, maar geeft er de voorkeur aan om het speelveld opnieuw te definiëren. Een goed voorbeeld van het onruststoker archetype is iemand als Pablo Picasso, die losbreekt van de status quo en experimenteerd met nieuwe kunstvormen. In andere situatie zien wij dat de onruststoker de wereld o p zijn kop kan zetten, door de hierarchische orde om te draaien. Denk aan Robin Hood die de wereld op zijn kop zet door van de rijken te stelen en het aan de armen te geven.

Criticaster

In het postmoderne denken: wordt alles aan de kaak gesteld, en hier komen belangrijke zaken tot licht. Maar overmatige kritiek kent ook een keerzijde. Wanneer men de hamer van het postmodernisme oppakt, en alles deconstrueert houdt men geen houvast over. Het is waar dat wij alles dat de verschijningen en uiterlijkheden ons kunnen bedriegen. Maar om de werkelijkheid te gaan begrijpen hebben wij deze uiterlijkheden nodig - anders zitten we opgesloten in ons eigen verstand en cynisme.

De postmoderne denker Jacques Derrida zag in dat het niet zinvol was om eindeloos het metanarratief waar wij in vertoeven te deconstrueren: uiteindelijk moeten wij een nieuw verhaal breien. Maar Jacques Derrida kon hier niet een eerste zet voor doen: hij was evengoed een nar, een randfiguur, geen koning met een visie of aanpak.

Er is een noodzakelijke behoefte aan de nar/carnaval, maar deze moeten wij opnieuw zien te integreren in een overstijgend verhaal. Als wij met de brokstukken achterblijven die het postmodernisme ons heeft gegeven, dan verdwijnen we - want dan brokkelt de nationale en persoonlijke identiteit verder af. En worden we overgenomen door de buitenwereld. We worden voedsel voor iets anders, voedsel voor een andere identiteit.

Elke dag carnival

Wanneer symbolische identificatie fout gaat, en de held door zijn gebreken of angsten overmand wordt: Manifesteerd de koning van de zonde. Een wijze koning verbergt zich in het ontstane rumoer, want hij weet dat er op het wereld toneel geen plek voor hem is. Hij zou aan stukken verslonden worden: zoals de Romanovs bij de Communistische revolutie of de edelen bij Franse Revolutie. Het nederlandse koningshuis vluchtte weg, evenals de Dalai Lama toen een andere ideologie zich aandrong. Wij zien dat ook terug bij David, die zich verbergt voor Saul. Of Aragorn die zich verbergt voor de kwade (Sauron) of corrupte macht (Denethor).

Heilige dwaas

Profeet Jeremia in de put (The art Bible 1896)

De heilige dwaas is iemand die de wereld weer rechtop kan zetten, wanneer de maatschappij vervallen is in zonde, en een schim van zichzelf. Jeremia is een voorbeeld van de heilige dwaas. Hij was een profeet die zich niet bepaald populair maakte onder de bevolking. Hij bekritiseerde de koning voor zijn materialisme, en sociale onrechtvaardigheid en vermaande het volk. Jeremia werd opgesloten in een uitgedroogde put, waar hij zou gaan sterven was het niet dat hij gered was door een vreemdeling: een Ethiopische Eneuch.

Hoewel hij de dood al in de ogen had gezien, bleef hij doorgaan met vermanen, zelfs in ballingschap. Volgens de traditie werd Jeremia uiteindelijk gestenigd door zijn eigen volk.

"De filosoof is steeds met zijn tijd in tegenspraak geweest - zijn vijand was altijd het ideaal van de dag." - Friedrich Nietzsche (voorbij goed & kwaad)

Shapeshifter

De onrustoker zorgt voor chaos, maar ook vernieuwing. Hij kan de kracht zijn achter een revolutie of een wederopbouw. Dat brengt ons bij het principe dat de onruststoker een avatar is die zich vaak laat leiden door instincten uit het onbewuste. Een freudiaanse slip of the tongue of lichaamstaal, die de ware gedachtegang van persoon in kwestie onthult.

In de film The Joker zien wij dat Arthur Fleck zichzelf in de reuring van het leven kwijtraakt en zich ontleent aan een onbewuste kracht. Het moment dat hij zijn bloed gebruikt om een glimlach op zijn gezicht te toveren, is tevens het moment dat de persoon Arthur Fleck sterft. Enkel de Joker blijft over.

De ware onruststoker slaagt er vaak in om uit de greep van de autoriteit te blijven. Hij is de gevestigde orde vaak net iets te slim af. Bovendien bedreigt hij vaak diezelfde orde, waardoor hij genoodzaakt is om altijd in beweging te zijn. Zo zien wij hoe de Joker de staat ondermijnt of bij Prometheus hoe hij een technologische doorbaak veroorzaakt die de macht van Zeus inperkt.

De onruststoker laat zich niet makkelijk vangen, want het is een shapeshifter, hij kent meerdere gezichten kent. Hij heeft de macht om aan de orde te onstnappen. Denk aan een figuur als Kanye West, die ondanks het feit dat hij de meest heftige uitspraken heeft gedaan, nochtans concerten geeft. Of aan komedianten als Shane Gillis of Ricky gervais, die met elke uitspraak lijken weg te komen.

Bedrieger

De onruststoker heeft ook een schaduwzijde: namelijk die van de bedrieger. Hij zet zichzelf namelijk op de hoogste prioriteit, en leidt andere graag om de tuin. Wij zien het met figuren als Reinaart de Vos en de god Loki. Anderzijds kan de onruststoker ook zichzelf bedriegen, dan spreken wij over de dwaas. Iemand die vanuit naiviteit schade over zijn leven berokkent.

Het bedriegen hoeft overigens niet alleen negatief te zijn. Wanneer wij naar een film kijken, of een boek lezen laten wij ons moedwillig meeslepen in het verhaal. Het is de taak van de acteurs om ons te overtuigen van de echtheid van het verhaal. De kijker dient tijdelijk zijn skepsisme en ongeloof op zij te zetten om zich te vermaken (lees: suspension of disbelief).

David

David beseft zich dat het nuttig kan zijn om van tijd tot tijd de bedrieger te spelen. In lezen wij dat hij op de vlucht is voor Saul en schuilt in het land van de vijandige Filistijen (1 Samuel 21). Hierin herkennen wij weer het beeld dat de dwaas zich vaak begeeft aan de rand van de samenleving. Wanneer hij wordt opgepakt door de Filistijnen gedraagt hij zich als een gek om te voorkomen dat hij gevangen wordt genomen (komieken doen vaak hetzelfde).

"David hoorde wat er gezegd werd, en hij werd bang voor koning Achis. [14] Daarom deed David net alsof hij gek was. Hij kraste met zijn nagels op de poort. En hij kwijlde in zijn baard." - 1 Samuel 21:12-13 (BGT)

Later in het verhaal eet hij van het brood van de Tempel, hierin overtreedt hij ook de regels, maar in dit geval dient het tot een hoger doel - en wijst de dwaas op een verborgen waarheid. Dit motief van de dwaas die beschikt over de waarheid zien wij ook terugkeren bij de pratende ezelin, die zijn meester Bileam moet corrigeren. Bileam pretendeerd een wijze waarzegger te zijn, maar blijkt blind te zijn voor de Engel die zijn wegblokkeerd, zodoende moet de ezelin hem op deze feiten wijzen (Numeri 22:21 - 35).

In de brief van Paulus 1 Korinthiers 1:26-28 bevestigt Paulus dat God regelmatig dwazen gebruikt voor zijn plannen:

"Maar wat in de ogen van de wereld dwaas is, heeft God uitgekozen om de wijzen te beschamen; wat in de ogen van de wereld zwak is, heeft God uitgekozen om de sterken te beschamen" - 1Korinthiers 1:26-28

Conclusie

Zoals wij hebben kunnen lezen komt de onruststoker tevoorschijn in ons leven wanneer wij onszelf te serieus nemen. Hij helpt ons om het opgeblazen ego in te dammen. Hiermee vergezelt de onruststoker ons in de persoonlijke ontwikkeling - hij brengt ons tot de diepten van het onbewuste, tot de vallei des doods, zodat wij een transformatie doormaken en geestelijke volwassenheid bereiken. Wij moeten de schaduw van onze ego trotseren. De onruststoker houdt een spiegel voor, hij probeert een reactie aan ons uit te lokken, en vervult hierin een belangrijke functie voor de maatschappij.