Eten wij werkelijk Christus' vlees en bloed?

Sinds de reformatie is het idee in zwang geraakt dat het avondmaal slechts een verwijzing is naar het kruisoffer is. Dit wordt ookwel de "symbolische" interpretatie genoemd; deze stelt dat er niets veranderd aan de natuur van het brood of de wijn. Het doel van deze blog is om in begrijpelijke en hedendaagse taal de vroeg-christelijke visie op het avondmaal te bepleiten.

Figuur: Geschil over het heilige sacrament (Raphael 1509–1510)

De twee naturen

Gezien wij Nederlanders vrij Protestants in ons denken zijn, wil ik in dit betoog vooral stilstaan bij de theologische interpretatie van Luther: hij stelt dat het brood en de wijn twee naturen tegelijkertijd hebben gedurende de viering. Hier worden moeilijke woorden aan gewijd: 'sacramentele unie of ‘Lutherse consubstantiatie’.

Dit is iets waar je hoofdpijn van kan krijgen: Want hoe kan iets twee verschillende naturen hebben?

Dit klinkt in eerste instantie heel vaag. Maar ik denk dat er wel voorbeelden te noemen zijn, van fenomenen waarbij er verschillende verklaringen te geven zijn die beide relevant zijn maar tegenstrijdig klinken. Wij kunnen de definitie van liefde als voorbeeld nemen: want wat is liefde eigenlijk?

Wetenschappers omschrijven liefde als een chemische kettingreactie, waarin verschillende hormonen (testosteron, feromonen) een rol vervullen.

Maar Liefde heeft volgensmij ook een overstijgende natuur (want wij laten ons toch niet vertellen dat het zich enkel beperkt tot een biologisch proces).

Op eenzelfde wijze heeft het brood bij het avondmaal (na moment van zegen) ook een overstijgende natuur. Het is niet zomaar brood meer. Het is niet vergelijkbaar met het brood uit onze broodtrommel. Het heeft een extra dimensie gekregen. In dat opzicht is het eerder als manna, verkregen door een wonder (manna kwam uit de hemel) en tevens spiritueel beladen (de Israëlieten konden voor 40 jaar door de woestijn lopen zonder kleerscheuren), lees Deut 8:4, 29:5.

Jezus is als het manna uit de hemel

Jezus is ook als het manna/ brood dat uit de hemel is komen vallen (Joh. 6:51).

Door het offer van paaslam is het mogelijk bij God te komen, om in het reine te komen (1 Kor. 5:7). Hij heeft de weg tot het eeuwige leven voor ons bereidt gemaakt. Niet langer beperkt God’s aanwezigheid zich tot de tabernakel. We hoeven alleen voor Jezus te kiezen, en dan mogen wij gelijk tot Hem komen. Dat betekent ook dat wij door het brood tot ons te nemen - verbonden zijn met Zijn lichaam. Hij is ons spirituele krachtvoer. Wij worden door Hem heilig verklaard, eensgezind in Christus. Eén van lichaam, één van geest.

Ik denk daarom dat het mooi is te geloven dat er bij het avondmaal een wonder gebeurd. Net zoals het Woord vlees werd, of de Heilige Geest over ons wordt uitgestort, zo ook wordt Christus’ vlees & bloed daadwerkelijk aan ons gegeven in de dienst. Bij de avondmaalsviering ervaren en aanvaarden wij keer op keer dit ‘letterlijke’ offer van God. Als het niet Zijn eigen vlees en bloed is dat geofferd wordt in de dienst, wat is het dan wel?

Is het slechts een "symbool"? Een intellectuele opgave, waarbij wij (gezamenlijk als collectief weliswaar) onze gedachten op Jezus richtten. Of gebeurt er ook nog iets anders: heeft het de zegen van boven ontvangen? Is het brood spiritueel beladen?

"Wie mijn lichaam eet en mijn bloed drinkt, blijft in mij en ik blijf in hem. De levende Vader heeft mij gezonden, en ik leef door de Vader; zo zal wie mij eet, leven door mij. Dit is het brood dat uit de hemel is neergedaald. Het is niet het brood dat u voorouders aten; zij zijn gestorven, maar wie dit brood eet zal eeuwig leven" - Johannes 6:56-58 (NBV)

Jezus brengt hemel en aarde samen

Jezus overbrugt de twee parallelle werelden: het aardse (het vergankelijke brood) en het hemelse (eeuwige leven) worden met elkaar verbonden [1]. De daadwerkelijke realiteit van het offer manifesteert zich tijdens de viering, op mysterieuze wijze, en dringt zo via de viering keer op keer onze eigen persoonlijke realiteit binnen.

"De heerlijkheid van onze God is juist dat Hij voor ons afdaalt tot in de diepte, in het menselijk vlees, in het brood, in onze mond, ons hart, onze boezem. . ." - Martin Luther (This is My Body,, 1527, LW, Vol. 37, 72)

Geloof dat God ons voedt

Ten slotte, wil ik deze overdenking eindigen met het merkwaardige gegeven dat het avondmaal draait om een God die zich zelf offert. Wat dat betreft neemt het avondmaal een unieke positie in in de heidense context waarin het Christendom ontstond: gezien het doorgaans de goden zijn die zich voeden met ons mensen, in plaats van andersom. Neem de Iliad van Homerus bijvoorbeeld: terwijl de Trojanen en Grieken in een grote strijd verwikkeld zijn, trekken de goden zich terug tot ver boven de boomtoppen en vieren ze een feestmaal. De Olympische goden bekommeren zich geen moment om het menselijk leed dat zich voltrekt, in tegendeel ze verheugen zich bij onze veldslagen. Zij gedragen zich niet voorbeeldig en verdienen het niet aanbeden te worden, aldus Socrates [2].

Het verhaal van het evangelie is wat dat betreft baanbrekend: voor het eerst in de geschiedenis lezen wij dat God tot mens is geworden, en zichzelf als offerlam heeft laten doden opdat de rest van de wereld met Zijn lichaam gevoed kan worden. Wij mogen ons verheugen met die gedachte, en deelnemen aan dit bijzondere verbond dat tussen ons en God gesloten is. Een verbond dat geldt tot aan de voleinding van de wereld.

[1] https://bibleproject.com/bible-studies/heaven-and-earth/

[2] Jacob Howeland, Olympische goden (Euthyphro, Plato (399 v.Chr)) vs YHWH: https://www.youtube.com/watch?v=ZvO8Dpowemg