Het Wederopstanding Mysterie (Tenet)

Het belangrijkste mysterie die de mens teistert: is de eindigheid van zijn bestaan. In de wetenschap zien wij dat er veel inspanning wordt verricht om de dood te omzeilen. Walt Disney - de maker van Mickey Mouse - heeft zichzelf ingevroren met de hoop later weer tot leven gewekt te worden. Hoewel religie in ons leven steeds minder een rol speelt, heeft het idee van wederopstanding of leven na de dood ons altijd doen fascineren.

Walt Disney heeft zichzelf na zijn dood laten invriezen, met de hoop om later weer tot leven te worden gewekt.

Helaas laat de Bijbel m.b.t. tot de Dood ook te wensen over. Het is onduidelijk hoe de wederopstanding zich precies gaat ontvouwen. Het is naar alle waarschijnlijkheid één van de laatste mysteries die geopenbaard zal worden. Toch wil ik in deze blog speculeren over de onderliggende werking en de betekenis van de wederopstanding.

Mijn eerste gedachte hierover, is dat de wederopstanding enkel mogelijk is door het offer wat eraan voorafgaat. De Bijbel getuigt er immers regelmatig van dat het brengen van offers - door iets van jezelf op te geven - juist tot leven kan leidden.

In de brief van Paulus aan de Romeinen (hoofdstuk 8:13) staat het volgende: "Want als u naar het vlees leeft, zult u sterven. Als u echter door de Geest de daden van het lichaam doodt, zult u leven"

Zoals je kan lezen geeft Paulus ons de eerste aanwijzing: je moet aan jezelf sterven, om vervolgens te kunnen leven. Maar wat bedoelt hij hier precies mee? Het lijkt op het eerste gezicht een contradictie!

Het offer dat leven geeft

Gelukkig treffen wij in de film Tenet (2020) van Christopher Nolan een handige analogie aan. Hier zien wij heel concreet hoe een offer leven kan brengen. De film draait om de 'Protagonist' die de wereld moet redden uit de handen van Andrei Sator - een Russische oligarch die communiceert met de toekomst.

Sator is terminaal ziek, er is hem weinig tijd gegund. Hij is wrokkig en bereid om niet alleen zichzelf, maar de hele wereld aan haar ondergang te helpen in een laatste daad van onheil - om te laten zien dat hij nog wel degelijk de touwtjes in handen heeft. Hij is als een soort duivel die de gehele mensheid wil meeslepen in zijn ellende.

Om het duivelse plan te dwarsbomen verzameld de Protagonist mensen om zich heen, waaronder Neil en Ives. Verder bedenkt hij een strategie genaamd de "temporal pincer movement" die berust op zogeheten "tijdsinversies" (Je begrijpt dit beter als je de film hebt gezien). De missie verloopt niet geheel zoals verwacht en Neil staat uiteindelijk voor een onmogelijke taak die hij niet kan overleven.

De Protagonist beseft dit ongelukkige feit en probeert Neil te overtuigen om zijn pad te staken. Maar Neil laat zich niet tegenhouden, hij weet dat er geen andere mogelijkheid is om de missie te behalen & de wereld te redden. De Protagonist moet Neil opgeven.

Neil kiest voor een zelfopoffernede daad om de realiteit te redden (Christopher Nolan - Tenet, 2020)

Om de werkelijkheid te redden offert Neil zichzelf op in een onbaatzuchtige daad (contrast dit met de zelfzuchtige Sator). Later blijkt dat er sprake is van een tijdslus: Neil red niet alleen de wereld, maar hij red ook het leven van zijn 'toekomstige' zelf. In een absolute plot twist, blijkt namelijk dat Neil de Protagonist al veel langer kent doordat ze een bloeiende vriendschap hebben in de toekomst. Neil is later terug gereisd in het verleden om de Protagonist bij te staan in zijn missie. Kortom, de uiteindelijk overwinning berust op de gratie van Neils' offer. De Protagonist zou Neil nooit ontmoet hebben als de missie gefaald had, hij moest hem dus wel loslaten. Dit verhaal vertoont parallelen met de uitlevering van Jezus: waarin Petrus wil voorkomen dat zijn Rabbi zal sterven aan het kruis.

Het offer van Neil brengt hem leven in de toekomst. Evenzo opent Jezus' offer de weg tot de wederopstanding. Het is de kracht van zelfopofferende liefde die de wereld bijeenhoudt, en - ironsich genoeg - voorkomt dat deze afsterft.

Daarom bepleit Paulus: Je moet aan jezelf sterven (aardse dingen opgeven), om jezelf te redden.

Neil fungeert in dit verhaal als de gelovige martelaar. De martelaars begrepen het mysterie: dat je een eventuele vroege dood (bijv door vervolging) niet hoeft te vrezen - want juist wanneer je sterft voordat je sterft (*behoort te sterven) zal je het eeuwige leven verkrijgen.

'Death is the golden key that opens the palace of eternity' - John Milton

Sterven aan jezelf

Sterven aan jezelf is pijnlijk - dat ondervond Sator. Het betekent dat je dingen moet opgeven waar je vertrouwd aan bent geraakt - macht, rijkdom, plezier, genot, vriendschappen. Sator is verbitterd, want hij kan de aardse dingen maar moeillijk loslaten. In het verhaal van Tenet is hij de absolute tegenpool van Neil. Beide figuren weten namelijk dat zij de dood tegemoet gaan, maar beiden vertonen een andere houding.

Sator is terminaal ziek. Hij heeft als laatste wens, de complete wereld met zich mee te trekken in zijn miserabele ondergang

Sator is zelfzuchtig, hij neemt het liefst iedereen mee in zijn dood. Want alles draait om hem. Hij is als een zwart gat - die maar al te graag de gehele mensheid in zijn ellende meeneemt. Neil daarentegen tracht de mensheid te redden in een daad van liefde, zonder dat hij ooit lof voor deze heldendaad zou krijgen: 'De wereld zal nooit te weten komen wat er zich had kunnen voltrekken. En zelfs als ze het al wel wisten, dan zou het haar nog niet uitmaken. Want niemand geeft om de bom die niet is afgegaan. Men bekommert zich alleen om de bom die dat wel is.' (vrij vertaald citaat van de Protagonist)

Het is een emotioneel einde, maar Neil weet waar hij het voor doet. Hij vertoont zich als een martelaar, want hij weet wat het belang is van dit offer. Hij weet dat de realiteit afhangt van deze ene daad, en getuigt het volgende: "Wat er gebeurd is, is gebeurd. Het is een expressie van geloof in de mechanismen van de werkelijkheid."

Neils heroïsche daad, is vergelijkbaar met Jezus offer. Net als Neil ontvouwt dit offer zich op meerdere niveaus: het offer brengt leven op persoonlijk vlak, maar herstelt ook het lot van de gehele mensheid.

De drijvende kracht achter de wederopstanding is - ironisch genoeg - de zelf opofferende liefde.

De Weg, de waarheid en het Leven.

Jezus maakt met zijn offer de weg vrij tot de eeuwigheid, hieraan dankt hij zijn titel: 'Waymaker' . Opmerkelijk genoeg, zien wij dat Neil diezelfde rol vertolkt in de film Tenet. Hij wordt immers beschouwt als de meest gekwalificeerde persoon om de weg vrij te maken. Neil wordt verantwoordelijk gesteld om het slot open te breken, en het is in deze cruciale actie dat hij het leven laat. Niemand anders - dan hij - had dit offer kunnen maken.

Bij Jezus zien wij hetzelfde gebeuren, hij was de enige die relatie met het eeuwige, met God, kon herstellen. Eenmaal Hij stierf, scheurde het voorhangsel van het Heilige der Heilige van de Tempel, dit was een teken dat iedereen bij God kon komen.

De relatie tot het eeuwige

Voorheen was het Heilige der Heilige enkel bestemd voor de hogepriester- De mediator tussen hemel en aarde. Als wij bepaalde bronnen moeten geloven dan weten wij dat dit niet geheel zonder risicos was. De hogepriesters zouden met de enkels worden vastgebonden, mochten ze ter plekke doodvallen dan werd hun lijk uit de tent getrokken. Het was immers levensgevaarlijk om in de aanwezigheid van God te verkeren als je zelf niet rein was. Dat zien wij ook bij Uzzah die de ark probeerde op te vangen zodra deze dreigde te vallen. Hij viel dood neer omdat ook hij niet rein was. Gelukkig is deze situatie niet langer aan de orde.

De hogepriester zou volgens sommige Joodse tradities met touw aan de enkel zijn vastgebonden. Indien hij onrein was werd hij dan via het touw uit het Heilige der Heilige van de tempel gehaald.

Conclusie

Net als bij Neil was het noodzakelijk dat uitgerekend Jezus aan het kruis stierf - want hij was compleet onschuldig en daarom geschikt om de relatie met de hemel te herstellen. Met zijn bloed heeft hij de weg tot de Vader - de eeuwige bron - vrijgemaakt.

Uitgerekend de gelovige die bereidt is alles over te geven, zal toegang krijgen tot deze onuitputtelijke bron. Laten wij hierin het voorbeeld van de martelaar (Neil) nemen, die een stap in geloof zet, want dit geloof wordt beloond met het leven. Vandaar dat de doop zo belangrijk is: je gaat mee in Jezus' dood, en staat met hem op. Je volgt hem in zijn levenswandel. En voegt je naar zijn Ideaal; je wordt onderdeel van het Lichaam van Christus.

Jezus werd opgewekt. Hij kreeg de levensadem, die ooit bij Adam werd ingeblazen. Zo zullen wij - in zoverre wij deelhebben aan Zijn lichaam - ook bij de wederkomst net als Hem de levensadem krijgen. Door te getuigen van zijn zelfopofferende liefde, en ons te vereenzelvigen met het hemels ideaal, brengen wij Gods koninkrijk en daarmee ook de wederopstanding een stapje dichterbij.

"Wie zijn leven niet wil loslaten, zal het verliezen. Wij zijn leven loslaat, zal het mogen behouden." (Lukas 17:33, HTB)