Profetie over Jezus in Plato's republiek

Zo’n 360 jaar voor de geboorte van Jezus voorspelde een Griekse filosoof het leven van Jezus. Wij lezen in Plato’s republiek (boek 2: p360-361) een interessant gedachte experiment tussen Glaukon en Sokrates. Zij proberen een voorstelling te maken van de ultieme rechtvaardige- en onrechtvaardige man.

De Griekse filosoof Plato

Allereerst schetsen zij het beeld van de ultieme onrechtvaardige man. Hij wordt beschreven als een bekwaam vakman. Het vakmanschap van de onrechtvaardige mens is dat hij zijn onrechtvaardigheid zorgvuldig weet te verbergen: Hij is een geraffineerde leugenaar. Het doet denken aan het verblindende licht van de morgenster: Satan, wolf in schaapskleren.

De ultieme onrechtvaardige man weet kunstig de schijn van rechtvaardigheid in stand te houden. Mocht iemand hem ooit van enig onrecht beschuldigen, dan zal hij steeds de juiste woorden weten te vinden om de mensen van het tegendeel te overtuigen. En mocht er geweld nodig zijn, dan zal hij niet aarzelen daarvan gebruik te maken. Bovendien beschikt hij over de nodige middelen en vrienden (clout chasers) om zijn status te waarborgen.

Het lot van de rechtvaardige man

Wanneer de Griekse denkers naar de tegenpool kijken: de ultieme rechtvaardige man dus. Dan beeldden zij zich een nobel persoon in - die in elk opzicht rechtvaardig was - maar niet door andere mensen gezien werd als rechtvaardig.

Want als hij wel als rechtvaardig beschouwd zou worden dan zou hij alle prijzen/ beloningen en roem krijgen. En dan is het onmogelijk om vast te kunnen stellen of ‘de perfecte man’ van rechtvaardigheid houdt of dat hij slechts van beloningen/prijzen of de roem houdt.

Vandaar dat Glaukon beargumenteerd dat de Perfecte man de exacte tegenstelling van de perfecte onrechtvaardige man zou zijn.

Gegeven dat perfect rechtvaardige man als compleet onrechtvaardig bestempeld zou worden, zal hij een onverdiende, levenslange reputatie van slechtheid hebben volgens Glaukon.

“als iemand volledig eerlijk en oprecht van karakter is, zal hij gegeseld worden en geradbraakt, hij zal in de boeien worden geslagen of gebrandmerkt, of zijn ogen zullen worden uitgestoken, en na al die folteringen zal hij ten slotte gespietst of gekruisigd worden.’

Glaukon trekt hieruit de conclusie dat het beter is om rechtvaardig te lijken dan om ook daadwerkelijk rechtvaardig te zijn.

Zie je de gelijkenissen met Jezus?

Het is opvallend dat dit boek 360 jaar voor de geboorte van Jezus geschreven is, want de dingen waar Glaukon over spreekt zijn later in vervulling gegaan! Jezus is daadwerkelijk aan het kruis gestorven als een misdadiger, ookal was hij compleet rechtvaardig en onschuldig.

Voorafschaduwing in de Tenach

Het gedachte experiment van Glaukon doet ook denken aan een andere tekst van 400+ jaar eerder (dus +/- 750 jaar voor de geboorte van Jezus). Een tekst waarvan Plato, Socrates, Glaukon en de andere Griekse filosofen niet op de hoogte waren: Namelijk Jesaja 53. Deze tekst vertoont veel parallellen met het gedachte experiment uit Plato’s Republiek.

De profeet Jesaja spreekt over een persoon die compleet onschuldig is :

[2] In Gods ogen was Hij een groene scheut die groeide aan een wortel in droge en onvruchtbare grond. Maar in onze ogen had Hij niets aantrekkelijks. Niets dat maakte dat wij Hem graag wilden aanvaarden. [3] Wij verafschuwden en verachtten Hem, een man van zorgen, vertrouwd met het bitterste verdriet. Wij keerden Hem de rug toe en keken de andere kant op als Hij langs kwam. Hij werd veracht en dat deed ons niets. (Jesaja 53 :2-3, HTB)

[4] ... Wij dachten dat Hij door God geslagen en vernederd was. [5] Hij werd doorstoken en verbrijzeld ter wille van onze zonden. Hij werd zwaar gestraft zodat wij vrede konden hebben, Hij werd geslagen en daardoor werden wij genezen!’ (Jesaja 53: 4-5, HTB)

De profeet Jesaja voorspeld de komst van een onschuldig persoon die zich ontfermd over onze zorgen (De zogenoemde lijdende dienaar). Echter, in plaats van dat hij omarmd wordt, wordt hij bespot en gemarteld. Evenals Glaukon, lijkt Jesaja hierbij te spreken over Jezus: hij voorspeld diens lot tot in detail. En dat zo'n 700 jaar voor zijn komst.

Wij lezen in Mattheus dat Jezus werd bespot en gemarteld. Hij kreeg een kroon van doornen en werd uitgeroepen tot koning der joden. Hij werd aan het kruis genageld: een straf enkel bestemd voor de meest extreme misdadigers. Opgehangen te worden aan een boom/paal betekende hetzelfde als dat men door God vervloekt was (Deuteronomium 21:22-23 (OT) en Galaten 3:13 (NT))

[8] Door een onrechtvaardig vonnis werd Hij weggenomen en geen van zijn tijdgenoten had er oog voor dat Hij werd weggerukt uit het leven. Maar wie van al die mensen realiseerde zich toen dat het hun zonden waren waarvoor Hij stierf? Dat Hij hun straf op Zich nam? [9] Men had Hem als misdadiger willen begraven, maar Hij werd gelegd in het graf van een rijke, omdat Hij niets had misdaan, nooit een verkeerd woord had gezegd en in Hem geen onrecht werd gevonden. (Jesaja 53: 8-9, HTB)

Pilatus kon geen grammetje slechtheid bij Jezus merken, en toch kreeg Jezus het ergste vonnis toebedeeld. Pilatus liet het volk kiezen tussen Jezus en Barnabas*. Voordat hij het vonnis uitsprak, waste hij zijn handen in onschuld.

Fascinerend genoeg, beschrijft Jesaja dat Jezus' lichaam ook in het graf van een rijke zal worden gelegd. Deze profetie komt ook in vervulling, want wij lezen in Mattheus dat hij in het graf van een rijke man van het Sanhedrin wordt gelegd: namelijk Jozef van Arimetrea. Hij wordt ook wel eens beschreven als de geheime discipel.

De goddelijke komedie

Hoewel het in het gedachte experiment van Glaukon negatief afloopt voor de rechtvaardige man, geeft de bijbel een bijzondere twist. De bijbel geeft ons hoop: de blijde boodschap eindigt niet met de dood van Jezus maar met de wederopstanding.

In het ver verleden was het kruis een teken van de dood en verderf, een machtig wapen van de Romeinen. Sinds de komst van Jezus is het 'omgedoopt' tot een teken van hoop. Het staat nu in de licht van zijn glorie.

Jesaja 53:10 spreekt over vele nakomelingen en vele erfgenamen. Onze erfenis is het eeuwige leven, door de dood van Hem kunnen vele mensen de genade en rechtvaardigheid ontvangen. Wij mogen deelnemen aan het feestmaal in het koninkrijk van God.

De wederopstanding is een essentieel thema in de bijbel. Het stimuleert om naar iets uit te kijken, wat wij nog niet zelf kunnen zien. God laat zijn schepping niet los. Als je een christen bent geloof je dat rechtvaardigheid eens zal triomferen. God zal dan zijn volk claimen als zijn eigendom. Hij zal niemand laten afsterven, maar hij zal ons herstellen en verheffen. De Glorie van God zal groter en waardevoller zijn - juist door het lijden wat we op de aarde hebben meegemaakt. Het lijden is slechts tijdelijk maar zijn Glorie is voor eeuwig.

* voetnoot 1: Zie het tweeling archetype artikel voor meer informatie over de tegenstelling tussen Barnabas en Jezus.