Zij die niet zien en toch geloven... (Geloof, hoop en liefde)
- Tjardo M
- 4 aug 2023
- 12 minuten om te lezen
Bijgewerkt op: 3 jan 2024
In deze blog schrijf ik graag over bepaalde patronen die herhaald terugkeren en zich manifesteren door de tijd heen. Echter, zal het vaak genoeg voorkomen dat wij blind zijn voor de relevante fenomenen die zich in de geestelijke wereld voordoen. Het is dan belangrijk te beseffen dat Gods geest nog niet alles aan ons heeft geopenbaard, en dit brengt ons bij het moeilijkste aspect van het christendom: de noodzaak van geloof.
Geloof is het vertrouwen in de onzichtbare dingen (Hebreeuwen 11). God heeft een plan met de wereld, maar dat kunnen wij nog niet altijd zien. In tijden van nood en onheil, veroorzaakt dat twijfel en onrust in ons leven. Helemaal wanneer God afwijkt van onze eigen verwachtingen is het moeilijk om te volharden in dat vertrouwen. Wij zijn wat dat betreft als de ongelovige Thomas die de tekenen van Jezus' kruisdood zelf onder ogen wil zien.
De worsteling van de gelovige
De film de Karate kid [1] geeft een treffend beeld van de worsteling die de gelovige doormaakt. In deze film staat de relatie tussen de hoofdpersoon Daniel en zijn mentor Mr. Miyagi centraal. Miyagi had Daniel gered van een stelletje pestkoppen, en had hem beloofd om karate training te geven, echter verliep zijn training niet geheel volgens de verwachting van Daniel.
Daniel had de indruk dat Mr. Miyagi gelijk zou beginnen met gevechtstraining, maar in plaats daarvan laat Mr. Miyagi hem zijn auto wassen en zijn schutting verven. Na de zoveelste klus te verrichten, raakt hij gefrustreerd. Hij heeft het gevoel dat hij gebruikt wordt als hulpje in het huishouden en valt uit tegen zijn mentor. Het is pas wanneer Miyagi openbaart dat al die klusjes bedoeld waren om de juiste technieken aan te leren ("Wax on, Wax off"), dat Daniel inziet dat hij een foute assumptie maakte. Hij had te weinig vertrouwen in zijn mentor, hij was niet bewust van de bijdrage die de handelingen of rituelen zouden leveren voor het behalen van de overwinning.
Daniel's frustratie is menselijkerwijs heel logisch, want hij offert zijn tijd en energie terwijl hij niet direct ziet wat het doel van dit alles is. Evenzo is een christen, niet altijd in staat om te zien waar zijn offers (of gebeden) toe dienen, hij kan er enkel op vertrouwen dat God uiteindelijk zijn offer zal belonen.
Kierkegaard [2] zag dit als een belangrijke stap richting geloof , wanneer men zich neerlegt bij het offer, maar niet eenzelfde effect terugverwacht. De gelovige is bereidt om zonder enige duidelijkheid offers te maken. Wij zien dit bijvoorbeeld bij Abraham die wordt gevraagd om zijn geliefde zoon Isaak te offeren: het grootste offer wat je aan een vader kan vragen.
Volgens Kierkegaard begeven slechts een beperkt aantal mensen zich op dit religieuze niveau. Dit religieuze niveau is immers alleen toegankelijk voor mensen met geloof, die, als ze door God geroepen worden, de universele ethiek kunnen verwerpen en een directe relatie met de hemelse Vader kunnen bereiken.
Relatie met God
Het kan lastig zijn om een voorstelling te maken van de persoonlijke relatie die Abraham met God deelde, zeker wanneer je over een rationele geest beschikt. Indien je worstelt met dit idee, wil ik je wijzen op de verhalen van de profeten. De psycholoog Jordan Peterson formuleerde een treffende analogie voor de relatie tussen de mens en God d.m.v. het verhaal van de profeet Jona [3].
Jona kreeg inzicht in tal van de goddelijke mysteries, met de afspraak dat hij zijn profetieƫn zou delen met de wereld. De waarheid die aan hem geopenbaard was, was immers niet enkel voor zichzelf bedoeld maar juist voor anderen. Echter, toen Jona de boodschap ontving dat de stad Nineveh dreigde te vallen, weigerde hij hen te waarschuwen. Het was immers een plek van onrecht en geweld. God vond het belangrijk Jona hen een spiegel zou voorhouden. Maar Jona zag liever nog de stad Nineveh ondergaan, dan dat hij tegen hen zou moeten profeteren met het risico om zelf slachtoffer te worden. Hij trachtte per boot weg te vluchtten voor zijn roeping.
Jona verkoos de makkelijke weg, hij verzaakte zijn opdracht. Liever nog slikte hij zijn woorden in. Dit leidde op korte termijn tot een storm in zijn leven. De onstuimige golven klotste tegen het schip, totdat hij uiteindelijk zijn leven overgaf aan de onrustige wateren. Eenmaal in het water gesprongen slokte een grote vis hem op, en bracht hem naar het diepste puntje van de zee ; een figuurlijke hel.
Brede- of smalle weg?
Menselijkerwijs, zijn de overwegingen van Jona geheel te begrijpen: want hoe vaak kiezen wij in onze levens wel niet voor de makkelijke uitweg? Wij praten mensen naar de mond, wij willen geliefd zijn, wij willen direct in onze sociale behoeftes bevredigd worden. Maar als wij de waarheid niet durven uit te spreken of onze roeping verwaarlozen, dan zijn wij in onze passiviteit, mede verantwoordelijk voor de werkelijkheid die zich dan later voor onze ogen ontvouwt.
Ga door de nauwe poort naar binnen. Want de brede weg, die velen volgen, en de ruime poort, waar velen door naar binnen gaan, leiden naar de ondergang. Nauw is de poort naar het leven, en smal de weg ernaartoe, en slechts weinigen weten die te vinden. - Mattheus 7:13-14
Hoe vaak kiezen wij als mensen wel niet voor de brede weg: we prefereren een directe vervulling van onze verlangens. Maar eigenlijk zouden wij soms dingen opzij moeten zetten en offers maken die er dan uiteindelijk voor zorgen dat wij een beter persoon worden, of offers die ervoor zorgen dat de wereld een klein beetje meer glans krijgt.
In een huwelijk (of relatie) is het niet veel anders, je moet er veel liefde, tijd en energie in steken. Echter het zal in je latere leven zijn vruchten afwerpen: want je zult rijkdom en vreugde oogsten. Gods verbond is daaraan vergelijkbaar - het is een kwestie van de aardse verlangens (deels) opzij te zetten in ruil voor de toekomst.
Neem als voorbeeld een aspirant pianist, wiens vrienden hem wekelijks uitnodigen om te gaan stappen, maar hij keer op keer weigert. Geheel vanwege het feit dat hij die tijd beter kan spenderen door elke dag 1 uur te oefenen. Deze aspirant pianist zal een succesvollere toekomst tegemoet gaan dan wanneer hij zijn jeugd verpest door zich iedere week lam te zuipen. Evenzo, sluit God een 'onzichtbaar' verbond met jouw voor de toekomst.
Het paradox van de gelovige
Volgens de filosoof Kierkegaard beschrijft het verhaal van Abraham het paradox van de gelovige: Abraham wordt door een 'onzichtbaar' verbond bewogen tot een actie die radicaal ingaat tegen de sociale norm. Een gelovige opereert namelijk niet uitsluitend op basis van de normen die hem worden opgelegd vanuit de staat of de kerk, maar luistert ook naar dat wat hij op zijn hart krijgt. Evenzo ontstijgt Abraham, op grond van zijn geloof, aan de universele normen en waarden. Hij legt het leven van zijn zoon Isaak in de handen van zijn hemelse Vader.
Het verhaal van Abraham is wat dat betreft vergelijkbaar met het verhaal van de martelaar Franz Jagerstatter uit de recente geschiedenis. Franz weigerde loyaliteit te zweren aan Hitler, zelfs nadat een priester (kerk) en burgermeester (staat) op hem hadden ingepraat. Hij heeft deze bewuste daad uiteindelijk met de dood moeten bekopen, en liet hierbij zijn vrouw en kinderen zielsalleen achter. Wat beweegt mensen toch tot deze absurde daden dat ze bereid zijn om alles wat ze lief is op te geven?
Het pad van de gelovige is uitgekerfd in pijn en lijden
"Wees niet bang voor hen die wel je lichaam kunnen doden, maar niet je ziel. " (Mattheus 10:28)
Ons trotse aardse lichaam, van vlees en bloed, moet veel lijden en geweld doorstaan voordat het een thuis kan bieden aan de eeuwigheid. God heeft zijn grootste mysteries toevertrouwt aan hen die niet zien maar wel geloven. Hun vertrouwen ligt niet in de wonderen, maar in de onzichtbare dingen die nog geopenbaard moeten worden. Denk aan mensen die gebukt gaan onder de pijn en last van ziekte. Wat een krachtig getuigenis gaat er wel niet uit van hen die mensen mogen bekeren en genezen terwijl zij zelf gebukt gaan onder lijden.
De reis naar het eeuwige
Hebreeƫn 11 (NBV21): 1 Geloof is de zekerheid dat alles waarop we hopen werkelijkheid wordt, het overtuigt ons van de waarheid van wat we niet zien.
In plaats van allerlei verwachtingen vervullen, wil God ons trainen om dingen meer uit handen te geven. God bepaald het tijdspad en stelt daarin het geduld op de proef. Dit zien wij ook bij Abraham die tot in spanning leeft, tot het moment aldaar is dat God voor een offerlam zorgt. Dit is een verwijzing naar Christus die zijn leven opofferde in onze plaats.
Volgens de filosoof Kierkegaard bezit de mens zowel een vergankelijk als een eeuwig aspect. Hoewel wij tot op zekere hoogte een product zijn van onze familie, omgeving, school en werk, zijn wij ook verbonden met de eeuwige patronen die al langer in de hemel staan opgetekend. Er is niks nieuws onder de zon. Gods geest beweegt door de tijd heen in en uit mensen: wij zien dat terug bij de heiligen die werden opgenomen aan de hemel. Ze leven nu voort in onze herinneringen, ze worden vereerd en gevierd (hun offers houden de wereld bijeen). Alles wat zij voor goeds hebben mogen brengen is slechts een reflectie van het ideaal waar zij zich op beroepen. Het ultieme offer waarmee Christus de wereld diende.
Hebreeƫn 11 (NBV21): 2 Om hun geloof werden de mensen uit vroeger tijden geprezen.
De heiligen overstijgen de tijd (ze juichen ons toe vanuit de hemel), en reflecteren het ultieme licht wat wij vinden in Jezus die de perfecte vereniging was tussen hemel en aarde . Ik nodig je graag uit om te participeren in zijn eeuwige natuur en een sprong in geloof te wagen.
Hebreeƫn 11 (NBV21): 3 Door geloof komen we tot het inzicht dat het heelal door het woord van God geordend is, dat dus het zichtbare is ontstaan uit het niet-zichtbare.
Woord werd vlees
Christenen geloven dat er op een zeker moment in de tijd een vereniging was tussen het goddelijke en de aardse materie. God sprak leven en waarheid (Logos) in de wereld. De Logos werd belichaamd in de persoon van Christus, de ultieme mentor. Of misschien nog treffender: de Goede Herder
Zoals in Johannes 1 vers 14 beschreven staat: "Het Woord van God werd vlees."
De Goede Herder beschermt zijn schapen tegen de roofdieren en heeft ze elk afzonderlijk lief. Wanneer er Ć©Ć©n verdwaald, gaat hij achter dit ene schaap aan. Evenals Mr. Miyagi uit Karate Kid een belofte sluit met Daniel, zo ook sluit Christus een belofte met de mens: namelijk overwinning op de dood.
Door onze aandacht op Christus te vestigen, leven wij in de hoop op een hemels koninkrijk waarin geen lijden meer zal zijn.
Ik weet: mijn redder leeft, en Hij zal ten slotte hier op aarde ingrijpen. ( Job 19:25)
Wanneer wij God's belofte niet met eigen ogen zien
Zoals Job schetst mogen wij vertrouwen op de belofte die God met ons sluit. Helaas is het ons alleen vaak niet duidelijk wanneer in de toekomst deze belofte werkelijkheid wordt. Het meest extreme voorbeeld zien wij terug bij Abraham: God beloofde hem dat hij ontelbaar veel nakomelingen zou krijgen, die uiteindelijk een zegening zouden zijn voor alle volkeren op aarde (Genesis 22:18). We weten inmiddels dat de belofte pas zo'n 2000 jaar na het sterven van Abraham in vervulling zou gaan, in de persoon van Jezus. Abraham zelf heeft deze belofte dus niet met eigen ogen in vervulling zien gaan. Toch putte Abraham en de aartsvaders hun perspectief en hoop uit die belofte, hoewel zij niet wisten wanneer deze in vervulling zou gaan.
God gebruikt tijden van beproeving
Een vergelijkbare situatie doet zich voor met David. Het moment dat hij gezalfd werd tot koning zat Saul nog op de troon, en die probeerde David meermaals te doden. David verkeerde hierdoor in een staat van diepe onzekerheid en angst. Uiteindelijk was David zelfs genoodzaakt te vluchtten naar het land van zijn vijanden - de Filistijnen. David beklaagde zich over het feit dat hij zo werd opgejaagd door zijn vijand (Psalm 59).
Desondanks bleef hij zijn hoop en vertrouwen stellen op de Heer, waardoor hij uiteindelijk zijn beloofde koningschap mocht ontvangen. Echter, is het belangrijk te beseffen dat God die jaren die David als vluchteling doorbracht niet verspilde. Hij gebruikte ze om David te helpen om de leider en koning te worden die Israƫl nodig had. De moeilijkheden die hij heeft doorstaan, hebben in feite juist zijn karakter versterkt en bereidde hem voor op de functie die hij zou bekleden.
Verzoeking in de Woestijn
In de moeilijke periodes van ons leven hebben wij een herder figuur nodig die te vertrouwen is.
Een goede herder kijkt vooruit, en maakt plannen voor de lange termijn (belofte): hij zoekt de beste weiden uit zodat zijn schapen veilig en uitgebreid kunnen grazen. Om deze weiden te bereiken is het soms ook noodzakelijk om tijdelijk door de woestijn te trekken (Mattheus 4:1). In de woestijn treffen wij de beproeving aan. Het is dan essentieel om vast te houden aan de hoop dat de uiteindelijke bestemming goed zal zijn. Zelfs al kunnen wij er met ons verstand niet bij.
De satan probeert ons in de woestijn, wanneer wij in geestelijke hongersnood verkeren, te verleiden tot heilloze doelen. Hij kent onze impulsen maar al te goed, en bedient ons met het beeld van een lusthof - te midden in de woestijn. Een plek waar wij kunnen genieten van een directe bevrediging van onze lusten en verlangens (a.k.a. "Pleasure Island"). Er zit echter een addertje onder het gras. Hoewel de lusthof de schijn wekt van een paradijs, is het in werkelijkheid een fata morgana, want de vruchten daar maken ons dorstig in plaats van dat ze ons voedden. Ze kwellen onze ziel totdat wij geheel afhankelijk zijn, en niet meer zonder haar kunnen.
In Mattheus 4 lezen wij dat de Satan Jezus probeert te verleiden tot overgave aan de menselijke impulsen. Het evangelie van Mattheus omschrijft drie verleidingen: verander steen in brood, laat je opvangen door engelen en tot slot verkrijg de macht over alle koninkrijken der aarde.
Het parallel van de Grote Inquisiteur
In het verhaal van de grote inquisiteur uit Dostoyevski's gebroeders Karamazov [4] herkennen wij een reflectie van deze bijbeltekst. In deze vertelling is Jezus terug gekomen naar de aarde in de 17e eeuw, het hoogtepunt van de inquisitie. Tegen alle verwachtingen in wordt Jezus niet feestelijk onthaald, want de kerk heeft - naar eigen zeggen - de zaakjes tot in de punten geregeld. Integendeel Jezus vormt een bedreiging voor de gevestigde orde en wordt daarom ter plekke in de boeien geslagen. De grote inquisiteur bezoekt hem kort na dit voorval in de cel en informeert hem dat hij bij dageraad zal worden omgebracht.
De inquisiteur verwijt Jezus dat hij de verkeerde keuzes heeft gemaakt tijdens zijn verzoekingsperiode in de woestijn en dat hij geen rekening zou hebben gehouden met de gebreken van de mens. Zodoende twijfelt de inquisiteur aan de intenties van zijn gevangene:
- Ten eerste, zou het beter zijn geweest als Jezus de stenen in brood had veranderd, want er zijn maar weinig mensen die de vleselijke verlangens kunnen onderdrukken. In plaats van vrije wil had Jezus de mens beter kunnen vrijwaren van die honger die hem zo vaak tot het verkeerde beweegt.
- Daarnaast had Jezus zich moeten laten opvangen door een engelen legioen. Want de meeste mensen kunnen alleen geloven als ze bevestigt worden in hun geloof door een wonder.
- Tot slot had Jezus de macht over de wereldse koninkrijken moeten aanvaarden, want dan zou er nu niet zoveel verwarring zijn over de waarheid, wat uiteindelijk tot zoveel onrust en conflict heeft geleid. Hij had het aanbod moeten accepteren zodat hij een veilige en harmonieuze eenheid kon creƫren tussen de volkeren in een verenigd rijk.
Vrije wil boven comfort
Christus verkoos vrijheid boven comfort, zekerheid & veiligheid. De mens is hierdoor gemoeid de last van zijn geestelijke vrijheid te dragen, tot ergernis van de inquisiteur. De meeste mensen zijn volgens hem niet in staat om op zuivere wijze met de geestelijke vrijheid om te gaan: ze hebben juist de comfort en veiligheid nodig die de Satan te bieden heeft . Het is daarom de taak van de kerk om de " fouten" te corrigeren met terugwerkende kracht. Door het probleem van honger weg te nemen, door openbaring & genezing te brengen en als laatste door macht uit te oefenen en mensen structuur te bieden, zodat er geen ruimte is voor meningsverschillen of twijfel.
Wanneer de Inquisiteur zijn betoog besluit, en een verweer vanuit Christus verwacht. Krijgt het verhaal een bijzondere wending. Tegen alle verwachtingen in komt er namelijk geen enkel woord over Jezus lippen. Hij zwijgt. De inquisiteur kijkt hem vol verbazing aan.
Uiteindelijk leunt Christus voorover, richting de Inquisiteur toe, en kust hem zachtjes op zijn "bloedeloze oude lippen". De Inquisiteur schrikt, en staat vlug op uit zijn stoel. Hij weet niet wat hem overkomt, en lijkt voor een moment verdwaald in de gedachten. Dan keert hij zich tot Christus en verzekerd hem nogmaals dat hij zal worden gedood. Echter wanneer hij de ruimte verlaat, laat hij de deur op een kiertje open.
Hiermee lijkt Dostoyevski te willen zeggen dat liefde en geloof over rationaliteit en twijfel triomferen. Het antwoord van Christus is geen logisch samenhangend argument, maar stijgt uit boven de beperkingen van taal en jargon. Hij laat zien dat daden meer zeggen dan woorden ooit zouden kunnen.
Liefde overstijgt alle rationele argumenten. Het Christendom draait om de zelfopofferende liefde genaamd Agape. Volgens Kierkegaard is dit het meest radicale idee wat het Christendom ons brengt. De kus die Jezus aan de Inquisiteur geeft, symboliseert de absurde tegenstrijdigheid die gepaard gaat met het liefhebben van je vijand.
Absurditeit van Agape liefde
Er zijn verschillende niveaus van liefhebben: Je kunt mensen liefhebben, die de liefde terugkeren. Maar het is nog veel moeilijker om mensen lief te hebben die vervelend doen, die ondankbaar zijn of die jouw haatten. Toch reikt Christus' ook zijn hand uit naar die mensen, en Hij roept ons op om ook aan hen Zijn liefde kenbaar te maken
In onze relaties verwachten wij het altijd terug van de ander. Maar de Bijbel verkondigt een andere vorm van liefde - liefde die berust op het diepe geloof dat wij als mensen uiteindelijk allemaal verbonden zijn, in eenzelfde oorsprong. Het getuigt van het verlangen om de eenheid te zoeken in alles en iedereen. De verbondenheid tussen mensen is geen gegeven, uiteindelijk zijn wij enkel verenigt door de offers die gemaakt zijn in het verleden. Want niets houd stand als er geen tijd en moeite in wordt gestoken.
Aan het fundament van onze westerse beschaving ligt het offer van het lam. In een pure zelfopofferende daad stierf Christus voor de mensen die hem liefhebben maar ook hen die hem haatten.
Ik wil graag eindigen met deze bijzondere video[5] waarin een nabestaande van een moordzaak bezield is met Agape liefde en deze uitstrekt naar de dader. Paulus herinnert ons immers dat onze strijd niet is met mensen maar met de hemelse heerschappijen:
Referenties
Robert Mark Kamen, The Karate kid (1984)
SĆøren Aabye Kierkegaard, Fear and Trembling (16 Oktober 1843)
Clip from Jordan Peterson on Club Random with Bill Maher https://www.youtube.com/watch?v=ofcySkMWlTM
Fyodor Dostoyevski's Gebroeders Karamazov (1880)
Clip from ABC news. "Ik hou van je net als iedereen", Brandt Jean vergeeft Amber Guyger in de rechtszaal nadat ze is veroordeeld met 10 jaar voor de moord op zijn broer (Botham Jean): https://www.youtube.com/watch?v=NkoE_GQsbNA
Opmerkingen